Dự Án Chính Trị
Dân Chủ Đa Nguyên
A. Tập Hợp Dân Chủ Đa
Nguyên - 2001
Từ
ngày thành lập, tháng 11-1982, mới đầu như
một tổ chức không tên và từ năm 1988 trở
đi được biết đến như là "nhóm
Thông Luận", Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên là
tổ chức cho rằng hoạt động chính trị
phải đặt nền tảng trên một cơ sở
tư tưởng và lý luận nghiêm túc. Trong hai năm
đầu, các thành viên của Tập Hợp Dân Chủ Đa
Nguyên đã chỉ làm một công việc là thảo luận
và đúc kết một tài liệu căn bản.
Tài liệu này hoàn tất năm 1984 với tên Cơ Sở
Tư Tưởng phổ biến giới hạn.
Năm 1986, Cơ Sở Tư Tưởng được
tu chỉnh và phổ biến rộng rãi. Năm 1992,
Cơ Sở Tư Tưởng được sửa
chữa, bổ túc để thành một dự án chính
trị tương đối đầy đủ cho
Việt Nam, và được phổ biến dưới
tựa đề Dự Án Chính Trị Dân Chủ Đa Nguyên
1992. Từ đó, khoảng bốn năm một
lần, dự án chính trị dân chủ đa nguyên
được cập nhật, bổ túc và mang một tên
riêng. Dự Án Chính Trị Dân Chủ Đa Nguyên
1996, mang tên Thử Thách và Hy Vọng, được phổ
biến rộng rãi trong nước cũng như ngoài
nước, đã được hưởng ứng
nồng nhiệt và đã ảnh hưởng một cách
đáng kể trên lý luận của đối lập
Việt Nam.
Dự Án
Chính Trị Dân Chủ Đa Nguyên 2001, mang tên Thành Công
Thế Kỷ 21, đã hoàn tất sau hơn một năm
trao đổi và đúc kết của hơn một
trăm chí hữu của Tập Hợp Dân Chủ Đa
Nguyên trong và ngoài nước.
So
với Thử Thách và Hy Vọng, Thành Công Thế Kỷ 21 có
thêm một ý niệm về quốc gia, một cái nhìn
mới về hiện tượng toàn cầu hóa.
Tất cả những phần khác đều
được cập nhật hóa, riêng hai chương
về Chiến lược đấu tranh để
chấm dứt độc tài và thiết lập dân chủ
và Chính sách cho giai đoạn chuyển tiếp
được tu chỉnh gần như toàn diện.
Một điều mới so với ấn bản 1996: ngoài toàn văn dự án chính trị, còn một bản tóm lược, được coi như cương lĩnh (hiểu theo nghĩa những nét chính), có mục đích phổ biến rộng rãi.
B. Tìm hiểu
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên ra
đời cuối năm 1982, do sự gặp gỡ
của một nhóm trí thức cùng thao thức với
đất nước và cùng chia sẻ một nhận
định là phải thay đổi hẳn quan niệm
hoạt động chính trị. Cuộc đấu tranh
mới không thể là sự tiếp nối cuộc xung
đột trước 1975 mà phải nhắm mục
đích duy nhất là dân chủ hóa đất nước
và, do đó, đòi hỏi một dự án chính trị
mới, một thái độ mới, một cách suy nghĩ
mới và những phương thức đấu tranh
mới.
Nhóm này đã quyết định dành
trọn hai năm để chỉ mổ xẻ mọi
vấn đề của đất nước hầu
đi đến những kết luận chung
được đúc kết thành văn bản
trước khi bắt đầu hoạt động
thực sự. Năm 1984, họ hoàn tất tài liệu
đó, được đặt tên là Cơ Sơ Tư
Tưởng. Một số anh em tự cảm thấy không
thể tiếp tục đi hết đường dài
của cuộc đấu tranh giành dân chủ đã rút lui
và trở thành những thân hữu, nhưng một số
người càng ngày càng đông đảo đã đến
tăng cường đội ngũ. Một tổ
chức chính trị thực sự đã ra đời
như là kết hợp của những người cùng
theo đuổi một lý tưởng chung là xây dựng
một nước Việt Nam dân chủ, bao dung và giàu
mạnh, một nước Việt Nam mà những con
người ngày hôm nay có thể chấp nhận và các
thế hệ mai sau có thể tự hào. Tổ chức này
chưa tự đặt tên cho mình vì hai lý do, một là các
thành viên coi danh xưng là điều chưa cần
thiết trong giai đoạn đầu mà mọi cố
gắng nhắm vào việc phát hiện và tranh thủ
một cách kín đáo những người thực sự có
khả năng và tâm huyết, hai là vì ý muốn sáp nhập
với các tổ chức khác để hình thành một
tổ chức dân chủ có tầm vóc sau này.
Lập trường căn bản của tổ chức là
- đấu tranh thiết lập một
thể chế dân chủ đa nguyên
- trong tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc
- bằng những phương thức bất bạo động.
Năm 1988 tổ chức cho phát hành
nguyệt san Thông Luận. Tờ báo đã lập tức gây
thảo luận sôi nổi và từ đó tổ chức
được nói tới như "nhóm Thông Luận"
mặc dù trên thực tế nó chưa có danh xưng chính
thức. Trước ngưỡng cửa năm 2000, ngày
Là một kết hợp hoàn toàn
hướng về tương lai, Tập Hợp Dân
Chủ Đa Nguyên qui tụ những người Việt
Nam thuộc mọi lứa tuổi, mọi quá khứ chính
trị và mọi cương vị, trong cũng như ngoài
nước. Trong Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên
hiện nay, có những người từng là viên chức,
sĩ quan của miền Nam và cũng có những
người đã có hàng chục tuổi đảng
cộng sản và đã giữ những chức vụ quan
trọng trong chế độ cộng sản.
Lập trường chính trị của
Tập Hợp được trình bày đầy đủ
trong Dự Án Chính Trị Dân Chủ Đa Nguyên
được tu chỉnh và phổ biến khoảng
bốn năm một lần.
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên tiêu
biểu cho một khuynh hướng chính trị. Đây là
kích thước quan trọng nhất của Tập
Hợp. Lập trường của Tập Hợp đã
gặp nhiều chống đối lúc ban đầu
nhưng dần dần đã đi vào lòng người.
Hiện nay, ngoài một số đảng viên cộng
sản bảo thủ không còn người Việt
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên
cũng đề ra một phong cách sinh hoạt chính trị
khác. Mặc dầu là một trong những tổ chức
chính trị có tuổi tác nhất và được chú ý
nhất, Tập Hợp không gặp những câu hỏi tò mò
thông thường: chủ tịch đoàn gồm những
ai, ban chấp hành, ban giám sát là những ai?... Đó là vì khi
nhìn vào phong cách sinh hoạt của Tập Hợp mọi
người thấy đó là những câu hỏi không
cần thiết. Tập Hợp không coi trọng cơ chế,
thứ bậc, không có những tài liệu pháp qui phức
tạp. Tập Hợp được xây dựng trên tình
anh em, tình chí hữu. Nó là một kết nghĩa vì lý
tưởng và vì lòng yêu nước. Chính vì vậy mà tuy
đã hình thành từ gần 20 năm, nó vẫn cởi
mở như một tổ chức đang ở trong giai
đoạn thành lập. Ý thức rằng sự thiếu
vắng của một tư tưởng chính trị và
một nhân sự chính trị đã là hai nguyên nhân chính
của những thảm kịch trong quá khứ, Tập
Hợp Dân Chủ Đa Nguyên cho tới nay hoạt
động như một môi trường đào tạo cán
bộ và một phòng thí nghiệm tư tưởng.
Chọn lựa này không ngăn cản Tập Hợp có
những hoạt động cụ thể. Tập Hợp
tiếp tay cho nhiều tổ chức văn hóa và thiện
nguyện và cũng đã thành lập, từ năm 1993,
Nghĩa Hội Tự Do Việt Nam với mục đích
hỗ trợ tinh thần và vật chất cho những tù
nhân chính trị và, một cách rộng hơn, cho mọi
người đang mắc nạn vì dân chủ tại
Việt Nam.
Nguyệt san Thông Luận, cơ quan
ngôn luận của Tập Hợp đã ra đều
đặn hàng tháng, từ tháng 1-1988, với phương
châm là "không có ý kiến nào cấm nêu ra, không có
đề tài nào cấm bàn đến". Đó là một
phương châm rất khó giữ đối với
một tờ báo có chức năng làm tiếng nói của
một tổ chức chính trị và cổ võ cho một
lập trường chính trị. Nhưng Tập Hợp
đã cố gắng và đã giữ được
phương châm đó. Nguyệt san Thông Luận có mặt tại
khắp nơi có cộng đồng người Việt
hại ngoại và cũng được lưu hành một
cách giới hạn tại Việt
C. Tóm
lược Dự Án Chính Trị
Chúng ta từ giã một thế kỷ
đau buồn, mở đầu trong ngoại thuộc và
chấm dứt dưới độc tài, ở giữa là
ba mươi năm chiến tranh tàn khốc. Ngày
nay chúng ta là một trong những dân tộc nghèo đói,
lạc hậu và bế tắc trong một thế giới
mới mà sự thua kém kéo dài có thể làm tan vỡ các
quốc gia và đẩy dân tộc của các quốc gia này
vào cảnh lầm than vô hạn định.
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên tin rằng dân tộc
Việt Nam xứng đáng với một số phận
khác và nhiệm vụ lịch sử của những
người Việt hôm nay là cứu dân tộc ra khỏi
lầm than và cứu đất nước ra khỏi nguy
cơ thua kém vĩnh viễn. Chúng ta là một dân
tộc đông đảo và cần mẫn, có một
lịch sử lâu dài và một địa lý thuận
lợi, chúng ta có mọi triển vọng để
vươn lên nếu thay đổi được tổ
chức xã hội.
Việt
Thế giới đang trải qua một chuyển hóa
trọng đại mà những nét đậm nhất đã
có thể nhìn thấy.
Các
chủ nghĩa đã bị đào thải, nhường
chỗ cho những giá trị tiến bộ đang trở
thành phổ cập: hòa bình, tự do, dân chủ, nhân
quyền, nhà nước pháp trị, đối thoại,
hợp tác, lợi nhuận, liên đới và môi
trường.
Dân chủ đang thắng lợi,
số lượng các quốc gia từ bỏ chế
độ độc tài để chuyển sang dân chủ
ngày càng đông. Sự chuyển đổi về dân
chủ đã không gây ra bạo loạn tại quốc gia
nào, trái lại đã đem lại trật tự và ổn
vững.
Các liên
minh ý thức hệ đã chấm dứt, nhường
chỗ cho những kết hợp giữa các nước
cùng khu vực hoặc văn hóa trong mục đích giúp nhau
cùng tiến.
Vai trò
của các chính quyền quốc gia đang sút giảm.
Các qui ước quốc tế ngày càng nhiều và dần
dần thay cho luật pháp quốc gia, các công ty đa
quốc gia tầm vóc lớn xuất hiện ngày càng
đông đảo và đang trở thành những trung tâm
quyền lực mới, trong nhiều trường hợp
có trọng lượng và ảnh hưởng lớn
hơn đa số các nước.
Chính ý
niệm quốc gia dân tộc cũng đang bị xét
lại. Ý niệm tổ quốc thiêng liêng phải
được phụng thờ vô điều kiện không
còn hợp thời nữa. Muốn tồn tại được
quốc gia phải cần thiết và có ích cho người
dân, phải là một phúc lợi thay vì một gánh nặng.
Trong
một bối cảnh thế giới tranh đua, các dân
tộc chậm tiến như Việt Nam một mặt
bị đặt trước nguy cơ bị chèn ép và bóc
lột, mặt khác do xu hướng tự động hóa dần
dần mất đi một vũ khí chiến lược
là nhân công rẻ, về lâu về dài chỗ đứng trên
thế giới và chính sự tồn tại cũng bị
đe dọa.
Bù
lại, bối cảnh thế giới mới cũng
đem lại những vận hội rất tốt mà các
dân tộc chậm tiến có thể tận dụng
để vươn lên : các tập đoàn độc
tài không còn được nâng đỡ và che chở
nữa, các dân tộc đủ quyết tâm có thể
loại bỏ chúng để tiến tới dân chủ và
tổ chức lại đất nước một cách
hợp lý ; sự cạnh tranh gắt gao khiến cho
việc thu hút tư bản và kỹ thuật trở thành
dễ dàng ; thế liên thuộc tự nhiên trong một
thế giới ngày càng nhỏ lại buộc các
nước tiên tiến phải tạo điều kiện
thuận lợi cho hòa bình và phát triển ; khả
năng chấp nhận những cố gắng và hy sinh
lớn hơn cho phép các nước chậm tiến lợi
dụng được chính sự phồn vinh tại các
nước đã phát triển để tiến nhanh
hơn.
Việt
Chúng ta
là một quốc gia rất cô lập do sự ngoan cố
duy trì một chế độ độc tài và một
chủ nghĩa đã bị thế giới vứt
bỏ. Cuộc chiến thảm khốc và cách quản
lý thô bạo không những đã làm tiêu hao tài nguyên mà còn
hủy hoại một cách trầm trọng môi
trường và làm xuống cấp con người. Các
tệ nạn xã hội gia tăng, các giá trị nền
tảng ngày càng phai nhạt. Xã hội ngày một thêm
rối loạn do trộm cướp, buôn lậu, tham
nhũng, mafia. Nguy hiểm hơn nữa là sự chán
chường của dân chúng. Đại đa số
người Việt
Nhưng chúng ta cũng có nhiều triển vọng
lớn : một ngôn ngữ thuần nhất, dễ
học và đủ để chuyên chở mọi kiến
thức ; một dân tộc đông đảo và cần
mẫn, có khả năng học hỏi và thích nghi cao ;
một địa lý khá thuận lợi ; một lịch
sử sống chung dài và một sự gắn bó lớn
với quê cha đất tổ. Lợi điểm
lớn nhất là chúng ta đã có thay đổi tư duy,
đã đạt tới đồng thuận trên rất
nhiều điểm cơ bản.
Đồng thuận nền tảng
Chủ thuyết để làm lại
và thăng tiến đất nước của Tập
Hợp Dân Chủ Đa Nguyên đặt trên bốn chọn
lựa cốt lõi sau đây :
1.
Quốc gia Việt
2.
Thể chế của Việt
3. Hòa
giải và hòa hợp dân tộc là một bắt
buộc. Hòa giải để xóa bỏ những hận
thù và hiềm khích do lịch sử để lại
giữa các sắc tộc, giữa các địa
phương, giữa các tôn giáo, giữa người
dân và chính quyền. Quan trọng nhất là hòa giải
những hận thù do cuộc chiến và các chính sách phân
biệt đối xử mà chế độ cộng
sản để lại. Hòa giải để
tiến tới hòa hợp trong cố gắng xây dựng
một tương lai Việt
4. Cố gắng phát triển đất nước
phải đặt nền tảng trên kinh tế thị
trường, lấy ý kiến và sáng kiến cá nhân làm
động cơ và lấy lợi nhuận làm chất kích
thích. Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên khẳng
định phát triển là thành quả của tự do và
dân chủ, vì thế cải tổ chính trị phải
đi trước cải tổ kinh tế. Trong
bối cảnh Việt
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên tin rằng phát
triển kinh tế chủ yếu là một vấn
đề tâm lý và văn hóa, vì thế cần phát huy một
văn hóa kinh doanh, tôn vinh cố gắng làm giàu chính đáng
và gây một tâm lý tin tưởng và lạc quan trong xã
hội. Niềm tin của Tập Hợp Dân Chủ
Đa Nguyên là một nhà nước nhẹ, thực sự
dân chủ và không tham nhũng trong một xã hội
đề cao kinh doanh, chắc chắn sẽ đưa
tới phát triển.
Những định hướng lớn
- Xây dựng đất nước trên những giá
trị tiến bộ thay vì trên một chủ
nghĩa. Những giá trị tiến bộ đó là hòa
bình, tự do, dân chủ, bình đẳng, nhân quyền, nhà
nước pháp trị, đối thoại, hợp tác, lợi
nhuận, liên đới và môi trường.
- Lấy tự do làm động lực để phát
huy óc sáng tạo và tinh thần cầu tiến. Trên
đất nước Việt
- Phát huy lòng yêu nước tự nguyện. Lòng yêu
nước là sức mạnh để chinh phục
tương lai của dân tộc với điều
kiện là phải tự nhiên và tự nguyện.
Trách nhiệm chính của nhà nước là làm cho đất
nước ngày càng cần thiết, đáng yêu và đáng
tự hào.
- Tôn trọng và phát huy xã hội dân sự. Xã
hội dân sự là toàn bộ những kết hợp
của người dân và được coi là nền
tảng của đất nước. Nhà nước
tự coi là có vai trò tạo điều kiện để
xã hội dân sự tạo phúc lợi cho đất
nước chứ không định đoạt và làm thay cho
xã hội dân sự.
- Xác định Việt
- Chọn lựa dứt khoát kinh tế thị
trường. Những gì tư nhân có thể làm nhà
nước sẽ không làm.
- Không ngừng cảnh giác bảo vệ công bằng xã
hội. Bảo vệ những người yếu kém,
bảo đảm cơ may thăng tiến đồng
đều cho mọi người, trước hết là
qua giáo dục và đào tạo.
- Tiến tới một nền kinh tế công nghiệp
và dịch vụ. Việt
- Theo đuổi một chủ nghĩa nước
nhỏ. Khiêm tốn và hòa hoãn với mọi quốc
gia, nhẫn nhục hôm nay để giàu mạnh ngày mai.
- Thực hiện một chính sách đối ngoại hòa
bình và một chính sách láng giềng tốt. Tìm mọi
cơ hội để thắt chặt quan hệ hợp
tác với các nước đã phát triển mạnh,
đặc biệt là Hoa Kỳ. Phát huy mọi sáng
kiến để hóa giải những vấn đề còn
tồn đọng với
- Ngăn chặn đà gia tăng dân số, chủ yếu
qua cố gắng thăng tiến phụ nữ và bảo
trợ người già.
Chế độ chính trị
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên khẳng định
rằng :
- Đa nguyên chính trị không phải là nguyên nhân
đưa tới lạm phát chính đảng. Số
lượng chính đảng tùy thuộc chủ yếu vào
thể thức đầu phiếu. Tự do và dân
chủ cũng không hề tạo ra bất ổn, trái
lại còn là điều kiện cần để có ổn
định chính trị. Mặt khác, ổn định
chính trị không thể đồng nghĩa với sự
duy trì dài hạn một đảng cầm quyền.
- Tản quyền không đưa tới nạn sứ
quân, trái lại còn đóng góp vào sự thống nhất
thực sự của đất nước vì cho phép các
địa phương phát triển hài hòa theo điều
kiện đặc thù của riêng mình, vì thế mà các
địa phương càng thấy ràng buộc với
đất nước.
-
Quan tâm lớn nhất của chúng ta
là phải thiết lập dân chủ bền vững và
loại bỏ mọi cơ nguy có thể đưa tới
sự tái lập một chế độ độc tài.
Tập
Hợp Dân Chủ Đa Nguyên đề nghị một
chế độ dân chủ đại nghị và tản
quyền.
Lãnh thổ sẽ được qui định thành từ
10 đến 15 vùng, mỗi vùng gồm một số
tỉnh hiện nay, có nghị viện và chính quyền riêng,
được quyền tự quản, được
quyền ban hành những đạo luật địa
phương không mâu thuẫn với luật pháp quốc gia
và được giao phó phần lớn trách nhiệm tư
pháp và an ninh trật tự trong vùng.
Ngoại giao, quốc phòng và tiền tệ hoàn toàn thuộc
chính quyền trung ương.
Cơ quan quyền lực cao nhất là quốc hội mà đại
đa số dân biểu được bầu ra theo
thể thức bầu cử đơn danh và một
vòng.
Một thượng nghị viện sẽ đại
diện cho các vùng, có quyền yêu cầu quốc hội xét
lại các đạo luật và có quyền đề
nghị và khuyến cáo đối với chính phủ.
Chính phủ do một thủ tướng đứng
đầu. Thủ tướng do quốc hội
bầu ra và chịu trách nhiệm trước quốc
hội. Thủ tướng được quyền
chỉ định các bộ trưởng.
Tổng thống là nguyên thủ quốc gia, không giữ
một quyền hành cụ thể nào, có vai trò nghi thức,
bảo đảm sự liên tục, ổn vững và
đoàn kết của quốc gia.
Pháp viện tối cao có quyền phán quyết tính hợp
hiến của các đạo luật, trọng tài những
tranh tụng giữa các cơ quan quyền lực, chung
thẩm các bản án của mọi tòa án và xét xử
những cấp lãnh đạo cao nhất của nhà nước.
Các chính đảng được coi là thành tố cần
thiết của sinh hoạt chính trị và được
tài trợ do ngân sách quốc gia theo trọng lượng
chính trị thể hiện qua các cuộc bầu cử,
ngược lại bị cấm hoạt động kinh
tài và nhận trợ giúp của các công ty.
Sách lược đấu tranh để
chấm dứt độc tài và thiết lập dân chủ
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên nhận định các
điều kiện khách quan để cuộc vận
động dân chủ thành công đã gần hội
đủ, chỉ còn thiếu một yếu tố,
cũng là yếu tố quan trọng nhất, là một
kết hợp dân chủ có tầm vóc. Để giành
thắng lợi cho dân chủ, Tập Hợp Dân Chủ
Đa Nguyên đề nghị một chiến lược
đấu tranh gồm những công tác trọng điểm
sau đây :
- Thức tỉnh dân chúng về sự cần thiết
của một lối thoát chung cho đất
nước. Thuyết phục quần chúng từ
bỏ chủ nghĩa luồn lách, cam chịu chế
độ và tìm giải pháp cá nhân để tự gỡ
rối. Mọi người nên và phải tham gia vào
cuộc vận động dân chủ vì nước và vì
mình.
- Giành thắng lợi dứt khoát về mặt tư
tưởng và lý luận. Bẻ gãy những lý
luận ngụy biện gian trá chống dân chủ của
tập đoàn độc tài ngoan cố và thuyết
phục quần chúng rằng dân chủ không những
cần thiết để bảo đảm tự do và
phẩm giá cho mọi người mà còn là điều
kiện không thể thiếu để phát triển
đất nước ; dân chủ không hề
đưa tới hỗn loạn mà còn là điều
kiện bắt buộc để khôi phục lòng yêu
nước và ý thức trách nhiệm, bảo đảm
trật tự an ninh lâu dài.
- Yểm trợ mạnh mẽ cuộc đấu tranh
đòi dân chủ trong nước. Khuyến khích,
tiếp tay và hỗ trợ để đưa cuộc
đấu tranh cho dân chủ ở trong nước từ
giai đoạn của những phản kháng cá nhân sang giai
đoạn đấu tranh công khai có phối hợp và có
tổ chức.
- Đẩy mạnh và gia tăng hiệu năng
của các cố gắng động viên sự yểm
trợ của thế giới cho cuộc vận
động dân chủ. Tập Hợp Dân Chủ
Đa Nguyên đề nghị phối hợp các cố
gắng ngoại vận trong tinh thần vận
động cho thắng lợi chung và giới thiệu
đối lập dân chủ Việt
- Xúc tiến sự hình thành của một mặt
trận dân chủ. Mặt trận dân chủ phải
mở cửa cho mọi người dân chủ không phân
biệt quá khứ chính trị, không phân biệt thành
phần, nhưng ngược lại cũng chỉ mở
cửa cho những người dân chủ thực
sự. Mặt trận dân chủ sẽ
đặc biệt hoan nghênh sự tham gia của những
người dân chủ đã hoặc đang hiện
diện trong đảng và nhà nước cộng
sản. Khi chính quyền cộng sản đã
nhượng bộ và chấp nhận luật chơi dân
chủ, mặt trận sẽ hoạt động công khai
và cơ quan lãnh đạo sẽ đặt ở trong
nước. Chừng nào chính quyền cộng sản
còn cấm đoán và đàn áp, các hoạt động sẽ
kín đáo và cơ quan lãnh đạo sẽ đặt
ở nước ngoài. Tập Hợp Dân Chủ Đa
Nguyên sẽ dồn mọi cố gắng để đóng
góp tích cực cho việc hình thành và phát triển của
mặt trận dân chủ này trong tinh thần khiêm tốn và
nhân nhượng.
- Mặt trận dân chủ sẽ tập trung mọi
cố gắng và sáng kiến để vận động
áp lực quần chúng trong nước và áp lực quốc
tế buộc chính quyền cộng sản phải chấp
nhận bầu cử tự do và sau đó sẽ phấn
đấu để giành thắng lợi trong những
cuộc bầu cử tự do đó.
- Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên nhận
định rằng tình hình Việt
Cuộc đấu tranh giành dân chủ chắc chắn
sẽ phải trải qua nhiều thỏa hiệp.
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên sẵn sàng chấp
nhận mọi thỏa hiệp có tác dụng làm gia tăng
vận tốc tiến trình dân chủ hóa, nhưng sẽ
không thể nhượng bộ trên ba điểm căn
bản : lý tưởng dân chủ đa nguyên, tinh
thần hòa giải và hòa hợp dân tộc, phương
thức đấu tranh bất bạo động.
Chuyển tiếp về dân chủ
Chuyển tiếp từ một chế độ
độc tài toàn trị, nhất nguyên, tập trung và chuyên
quyền, đặt nền tảng trên quốc doanh, coi
thông tin và giáo dục như những dụng cụ tuyên
truyền và nhồi sọ sang một chế độ dân
chủ đa nguyên, tản quyền và phân quyền, lấy
kinh tế thị trường và xí nghiệp tư làm
nền tảng, coi thông tin và giáo dục như những
phương tiện để khai phóng và thăng tiến
là một công trình vừa cực kỳ khó khăn, vừa
phải thực hiện nhanh chóng để không làm thất
vọng những kỳ vọng của quần chúng,
lại vừa cần mọi thận trọng để
tránh đổ vỡ.
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên nhận định
rằng đất nước sẽ cần một
thời gian chừng năm năm trước khi sinh
hoạt dân chủ thực sự đi vào nề
nếp. Trong giai đoạn này chính quyền dân chủ
sẽ phải giải quyết các vấn đề theo
một thứ tự ưu tiên.
Chính
trị :
- Trả chính quyền về cho nhân dân : phi chính
trị hóa guồng máy hành chính, quân đội và công an.
- Thực hiện hòa giải và hòa hợp dân
tộc. Cấm tuyệt đối mọi hành
động trả thù báo oán. Lưu dụng
mọi cán bộ công nhân viên và quân đội. Mọi
thay đổi nhân sự phải thuần túy do lý do kỹ
thuật. Phục hồi danh dự và bồi
thường thiệt hại, ít nhất một cách
tượng trưng cho nạn nhân của bạo lực và
bất công trong quá khứ. Soạn thảo và đem
biểu quyết qua trưng cầu dân ý một đạo
luật về hòa giải và hòa hợp dân tộc.
- Bầu cử quốc hội lập hiến và ban hành
một hiến pháp dân chủ cho Cộng Hòa Việt
- Ngay khi tình hình tạm ổn vững, một
đạo luật về tản quyền sẽ
được đưa ra để quốc hội
thảo luận và biểu quyết. Nguyên tắc
chỉ đạo là các vùng phải khá thuần nhất
về mặt địa lý, giao thông và chức năng kinh
tế và phải có tầm vóc đủ để có
thể tự quản và phát triển được.
Văn
hóa xã hội :
- Tăng cường trật tự an ninh. Cải
tổ bộ máy an ninh, chuyển lực lượng công an
chính trị sang tăng cường cho công tác bảo vệ
trật tự.
- Khắc phục các tệ nạn xã hội. Nghiêm
khắc và quả quyết bài trừ tham nhũng, buôn
lậu và các băng đảng. Vận động
sử hưởng ứng tối đa của báo chí và xã
hội dân sự vào cố gắng lành mạnh hóa xã
hội.
- Bãi bỏ hoàn toàn và vĩnh viễn mọi biện pháp
kiểm duyệt, ban hành tự do báo chí và ngôn luận.
- Bảo đảm sự khách quan và đúng đắn
tuyệt đối của các sách giáo khoa và qui định
một trình độ văn hóa tối thiểu bắt
buộc cho thanh niên, ít nhất tới hết lớp 9.
Vận động sinh lực toàn quốc cho cố
gắng văn hóa, giáo dục.
- Cải thiện môi trường và danh lam thắng
cảnh. Chấm dứt nạn phá rừng, đánh
bắt hải sản vô trách nhiệm, kiểm soát nghiêm túc
cách xử lý các phế liệu.
- Chặn đứng tệ bán đất một cách
mờ ám, vụ lợi cho người ngoại quốc,
cho phép và khuyến khích người Việt hải
ngoại mua nhà đất tại Việt
Kinh
tế :
- Giải tư đại bộ phận các xí
nghiệp quốc doanh và tư hữu hóa ruộng
đất. Việc giải tư các xí nghiệp
quốc doanh sẽ được thực hiện nhanh
chóng và hoàn tất sau hai năm. Chính sách tư hữu
hóa ruộng đất sẽ hoàn tất sau năm năm.
- Khuyến khích tối đa đầu tư kể
cả đầu tư nước ngoài. Bãi bỏ
từng bước các đạo luật về
đầu tư nước ngoài, ban hành một đạo
luật kinh doanh áp dụng cho cả người Việt
lẫn người ngoại quốc. Bãi bỏ
những giấy phép đầu tư, qui định
thời gian làm thủ tục mở công ty không thể quá
hai tuần lễ.
- Đẩy mạnh sự phát triển của thị
trường nội địa, đặc biệt
khuyến khích tiểu thương. Đặt mục
tiêu nông cao mức sống nông dân.
- Dồn cố gắng cho hai công trình giao thông chiến
lược là xa lộ hóa quốc lộ Xuyên Việt và
hiện đại hóa đường xe lửa Thống
Nhất. Tân trang và khai thác cảng Cam Ranh như là một
trong những công trình trọng điểm để phát
triển miền Trung.
Đất nước sẽ vươn
lên
Mặc dầu mọi đổ vỡ, phí phạm và
chậm trễ, người Việt
Bình thường hóa quan hệ giữa người Việt
Chế độ độc tài này sẽ là chế
độ độc tài cuối cùng tại Việt
Làm người Việt Nam trong thế kỷ 20 đã là
một điều bất hạnh thì làm người
Việt Nam trong thế kỷ 21 sẽ phải là một
niềm vui, một may mắn và một nguồn hãnh
diện.
Thế giới đã biết đến Việt Nam như
là nạn nhân của hận thù và chia rẽ, của óc
độc quyền lẽ phải thì thế giới
sẽ phải biết đến Việt Nam sau này như
là vùng đất của sự bao dung, như là một
mẫu mực thành công của tình anh em tìm lại, của
sự hồi sinh từ hoang tàn và đổ nát.
Đó
là giấc mơ Việt
Dự Án Chính Trị
Dân Chủ Đa Nguyên
I. Nhiệm
vụ lịch sử
II. Bối
cảnh quốc tế và Việt Nam
III. Đồng
thuận nền tảng cho một cố gắng quốc
gia mới
IV. Những
định hướng lớn
V. Chế
độ chính trị cho một nước Việt Nam dân
chủ đa nguyên
VI. Chấm
dứt độc tài và thiết lập dân chủ đa
nguyên
VII. Chuyển
tiếp thành công về dân chủ
VIII. Vì
đất nước hôm nay và ngày mai: Chung một giấc
mơ Việt Nam
I. Nhiệm vụ lịch sử
Với
một dân số đông đảo, những con
người cần mẫn và một địa lý thuận
lợi, Việt
Mặc
dầu vậy hiện nay chúng ta chỉ là một trong
những nước nghèo và lạc hậu nhất thế
giới. Mâu thuẫn đau lòng đó chất vấn
mọi người Việt
Bẩm sinh mọi con người, dù thuộc chủng tộc nào, đều có những khả năng như nhau. Nh¨ững chênh lệch về trình độ phát triển và mức sống của các dân tộc là hậu quả của điều kiện địa lý, tài nguyên thiên nhiên và cách tổ chức xã hội. Trong những yếu tố đó tổ chức xã hội có tầm quan trọng vượt hẳn. Tổ chức xã hội tốt hay xấu, khéo hay vụng có thể thay đổi hẳn số phận của một dân tộc. Thế giới đã thấy nhiều quốc gia mặc dầu đất đai chật hẹp, tài nguyên ít ỏi mà vươn lên mạnh mẽ trong khi nhiều quốc gia khác tuy rất được thiên nhiên ưu đãi mà vẫn quằn quại trong cảnh nghèo đói. Chúng ta càng ý thức được tầm quan trọng đặc biệt của tổ chức xã hội khi nhìn vào sự cách biệt hiện nay : bảy quốc gia phát triển nhất tuy dân số chỉ xấp xỉ 12% số người trên trái đất nhưng lại tập trung quá 2/3 tổng sản lượng của thế giới ; lợi tức của một người Nhật lớn gấp một trăm lần lợi tức của một người Việt Nam. Sự thua kém hổ nhục này một mặt bắt buộc chúng ta suy nghĩ về mình để tìm một lối đi cho mình, một mặt cho phép chúng ta tin tưởng rằng nếu tổ chức lại đất nước một cách hợp lý chúng ta chắc chắn sẽ thoát khỏi cảnh nghèo đói và sẽ vươn lên mạnh mẽ.
Chúng ta đã bỏ lỡ nhiều cơ hội lịch sử.
Vào buổi rạng đông của thời đại mới, chúng ta, cũng như hầu hết các nước phương Đông, đã không ý thức được rằng đã đến lúc phải xét lại toàn bộ các giá trị và tập quán, phải đổi mới hoàn toàn cách suy nghĩ và tổ chức. Trong nhiều thế kỷ chúng ta đã hài lòng với khuôn mẫu xơ cứng Khổng Mạnh, bỏ mất óc sáng tạo và dẫm chân tại chỗ ; trong khi người Phương Tây, nhờ óc khách quan và phương pháp, nhờ biết xét lại và đổi mới không ngừng đã tiến lên mạnh mẽ, đã hơn hẳn phần còn lại của thế giới.
Vì không biết thích nghi kịp thời như một số quốc gia may mắn khác, chúng ta đã thất bại trước người Phương Tây, đã mất chủ quyền, đã phải chịu cái nhục bị đô hộ. Mất chủ quyền, chúng ta đã mất luôn khả năng hội ý với nhau để cùng nhau tìm một lối thoát cho đất nước, rồi từ đó dần dần mất luôn tinh thần đối thoại để dàn xếp những bất đồng.
Bước
vào thế kỷ thứ hai mươi, chúng ta phải
giải quyết cùng một lúc hai vấn đề vô cùng
khó khăn : giành chủ quyền dân tộc và thích nghi
với một nền văn minh mới. Vì không đồng
ý được với nhau trên một dự án quốc gia
mới nên chúng ta đã xung đột với nhau ngay cả
trên mục tiêu mà mọi người Việt
Ngày
hôm nay nhân dân ta cơ cực và chán nản, đất
nước ta kiệt quệ, tụt hậu và bế
tắc. Các vấn đề kinh tế, xã hội, môi sinh,
đạo đức, giáo dục, nhân mãn, v.v. chồng
chất không được giải quyết càng ngày càng
trở nên gay gắt hơn và chẳng bao lâu nữa có
thể sẽ không còn giải đáp nếu đà băng
hoại này cứ tiếp tục. Nước Việt
Nguy cơ thua kém vĩnh viễn cũng là nguy cơ mất nước bởi vì trong thời đại này, khi ý niệm quốc gia dân tộc đang bị công phá từ mọi phía và đang bị xét lại, những quốc gia không đem lại được hạnh phúc, niềm tự hào và hy vọng vươn lên không sớm thì muộn cũng sẽ bị giải thể.
Con đường ra khỏi bế tắc và vươn lên của chúng ta là dân chủ đa nguyên và nhân quyền. Dân chủ để đặt những vấn đề một cách đúng đắn và chọn một cách đúng đắn những giải pháp và những người trách nhiệm. Đa nguyên để tôn trọng mọi khác biệt, và để thực hiện hòa giùải dân tộc sau những xung đột đẫm máu. Nhân quyền để phát huy sinh lực và sáng kiến của mọi người.
Lịch
sử của mọi dân tộc đều chứng tỏ
nhân quyền chưa bao giờ ngăn cản ai xây dựng
đời mình và dân chủ chưa bao giờ cấm
đoán một dân tộc nào tiến lên. Dân chủ đi
trước và mở đường cho phát triển, phát
triển củng cố và phát huy dân chủ. Đó phải
là niềm tin căn bản của mọi người dân
chủ Việt
Nhìn lại đoạn đường đã đi qua ta phải nhìn nhận rằng nguyên nhân của mọi đổ vỡ mà nước ta đã phải chịu đựng là chúng ta đã không đầu tư đủ suy nghĩ để nhận diện những vấn đề trọng đại đặt ra cho mình và để tìm ra hướng giải quyết. Ở mỗi thời điểm, chúng ta luôn luôn thiếu một dự án chính trị thích hợp với thời đại mới và hoàn cảnh đất nước. Cuối cùng chúng ta đã tàn sát nhau vì những ý hệ vay mượn mà chúng ta bảo vệ một cách đam mê hơn cả những dân tộc đã khởi xướng ra chúng.
Đầu tư suy nghĩ vào một dự án chính trị như vậy là điều mà chúng ta phải làm trước hết.
Tổ chức xã hội rõ ràng là chìa khóa của tiến bộ, là yếu tố quyết định chỗ đứng và sự vinh nhục của các dân tộc. Nhưng tổ chức xã hội không thể có bằng sự áp đặt máy móc một khuôn mẫu mà phải được hình thành sau một quá trình trao đổi, do sự gặp gỡ giữa trí tuệ và những thực tại lịch sử, địa lý, văn hóa, đạo đức của mỗi dân tộc. Muốn thay đổi tổ chức xã hội, trước hết phải thay đổi những giá trị nền tảng của xã hội.
Máu và nước mắt của nhân dân, những đổ vỡ của đất nước, sự tủi nhục vì thua kém buộc chúng ta rút ra một bài học dứt khoát là phải từ bỏ tâm lý nóng vội, từ bỏ óc độc quyền lẽ phải, chế ngự lòng đam mê để đối thoại và thỏa hiệp với nhau trong tinh thần tương kính. Thái độ lương thiện và xây dựng này xuất phát từ nhận thức rằng mọi người Việt Nam đều ràng buộc với nhau trong một thân phận chung : nếu đất nước chúng ta giàu mạnh cuộc sống của chúng ta sẽ khá hơn và tất cả chúng ta đều được kính trọng ; ngược lại nếu đất nước chúng ta nghèo khổ và lạc hậu, tất cả chúng ta đều bị coi thường, bất luận chúng ta thuộc thành phần nào, đảng phái nào, hay theo chủ nghĩa nào. Trong hoàn cảnh bi đát hiện nay, điều tốt nhất cho mỗi người cũng là điều tốt nhất cho mọi người.
Dự
án chính trị này có tham vọng đóng góp vào một ý
thức chính trị mới Việt
II. Bối cảnh quốc tế và Việt Nam
Chúng ta đang đứng trước một thế giới đầy hy vọng và thử thách. Các chế độ độc tài đang theo nhau sụp đổ. Làn sóng dân chủ đang trỗi dậy mạnh mẽ trên khắp thế giới. Số lượng các nước dân chủ tiếp tục gia tăng nhanh chóng. Các dân tộc vừa được giải tỏa khỏi ám ảnh thế chiến vừa được một cơ hội vô cùng thuận lợi để loại bỏ những tập đoàn chuyên chính và tổ chức lại xã hội của mình một cách hợp lý hơn. Nhưng mặt khác họ cũng bị đặt trước một thế giới tranh đua gay gắt hơn, với các thông số đã đổi mới.
1. Những nét đậm của thế giới hôm nay
1.1. Sự ra đời của một kỷ nguyên mới
Thế giới đang trải qua một cuộc chuyển hóa trọng đại.
Các tiến bộ khoa học kỹ thuật dồn dập tới hằng ngày làm thay đổi hẳn bản chất của hoạt động kinh tế và những trao đổi giữa các quốc gia, đẩy các quốc gia vào một cuộc cạnh tranh dữ dội. Vận tốc thay đổi quá mau trong khi chưa ai biết chắc kết quả sẽ như thế nào. Một trật tự mới chưa hình thành trong khi nhiều dấu hiệu đáng ngại đã xuất hiện. Sự tranh đua tìm kiếm hiệu năng tối đa, phẩm chất cao nhất và giá thành thấp nhất không những buộc mọi xí nghiệp xét lại phương thức sản xuất và quản trị mà còn buộc nhiều quốc gia xét lại mô hình xã hội của mình. Mô thức Tây êu từ trước tới nay vẫn được coi, và xứng đáng được coi, là lý tưởng nhất vì dung hòa được một mức độ phát triển cao với một liên đới xã hội lớn đang gặp khó khăn trước sự cạnh tranh của những nền kinh tế duy hiệu năng và thuần túy thị trường. Đối với các nước chưa phát triển và cần được trợ giúp, các định chế tài chánh quốc tế không ngừng khuyến cáo và áp đặt những biện pháp ổn định tiền tệ mà hậu quả rõ nét nhất là chiết giảm những chi phí xã hội cần thiết để duy trì liên đới quốc gia.
Tuy vậy xu hướng căn bản toàn cầu vẫn là sự ra đời của một kỷ nguyên mới. Đó là kỷ nguyên đặt nền tảng trên những giá trị đã tạo ra sức mạnh của các nước tiên tiến : hòa bình, tự do, dân chủ, nhân quyền, bình đẳng, nhà nước pháp trị, đối thoại, hợp tác, lợi nhuận, môi trường và liên đới. Những thành tựu khoa học, kỹ thuật và kinh tế quyết định chỗ đứng của các dân tộc. Trong nhất thời, vai trò lãnh đạo thế giới thuộc về Hoa Kỳ và Tây êu. Trong vài thập niên nữa, một phần quan trọng của vai trò lãnh đạo sẽ chuyển sang khu vực Thái Bình Dương. Sau đó Trung Quốc và Nga, một khi đã chuyển hóa thành công về dân chủ, cũng sẽ vươn lên giành một vai trò quan trọng hơn. Ngôi vị có thể thay đổi, các liên minh cũng sẽ thay đổi, nhưng luật chơi sẽ không thay đổi vì các giá trị nền tảng sẽ không thay đổi. Các quốc gia không hiểu luật chơi này, hoặc còn do dự không chịu mau chóng thích nghi với các giá trị mới phải chờ đón một tương lai rất đen tối.
1.2. Hoa Kỳ và Trung Quốc
Nét đậm nổi bật hiện nay là vai trò áp đảo của Hoa Kỳ.
Hoa Kỳ vừa là cường quốc vượt trội về mọi mặt, vừa là cường quốc có nhiều tiềm năng tiến lên nhất, do đó thế thượng phong của Hoa Kỳ sẽ còn kéo dài trong thế kỷ tới. Trong vài thập niên nữa sẽ khó có vấn đề quốc tế quan trọng nào có thể giải quyết được nếu không có sự thỏa thuận của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ vì vậy trở thành một vấn đề thế giới, và quốc gia nào dù muốn hay không cũng có vấn đề Hoa Kỳ của mình. Điều đáng mừng là cùng với sức mạnh vô địch đó Hoa Kỳ đồng thời cũng tỏ ra là cường quốc tích cực đem các vấn đề dân chủ và nhân quyền vào chính sách đối ngoại.
Nhưng
nếu cả thế giới có vấn đề Hoa Kỳ
thì các nước Đông Nam Á lại có thêm vấn
đề Trung Quốc. Trung Quốc đang phát triển
về mặt kinh tế và đang gia tăng sức
mạnh quân sự. Điều đáng lo ngại là Trung
Quốc cho tới nay một mặt phủ nhận
trắng trợn các giá trị dân chủ và nhân quyền,
mặt khác tỏ ra muốn sử dụng sức mạnh
quân sự của mình cho một chính sách bá quyền khu vực.
Châu Á cũng là khu vực có nhiều hiểm họa
chiến tranh nhất trên thế giới hiện nay. Sự
kiện Trung Quốc vừa gia tăng sức mạnh quân
sự vừa để lộ một số tham vọng bá
quyền đã làm mọi nước trong vùng lo ngại.
Mối quan tâm đối với Trung Quốc đã là nguyên
nhân cho một cuộc chạy đua võ trang nguy hiểm
trong vùng, làm cho tình hình căng thẳng thêm. Trong tình
huống đó, Việt
1.3. Một sự thật đã rõ ràng : các chế độ cộng sản cáo chung trong hòa bình
Một yếu tố đầy ý nghĩa là sự thích nghi với dân chủ của các đảng phái kết hợp những người cộng sản cũ tại Đông êu và Liên Xô cũ. Tại các nước này, các đảng cộng sản đã từ bỏ độc quyền chính trị và chấp nhận luật chơi dân chủ. Trong nhiều trường hợp họ đã mất chính quyền nhưng nhờ biết thích nghi với tình hình mới họ đã trở thành những chính đảng có trọng lượng trong sinh hoạt_ chính trị và đã giành lại được chính quyền một cách hợp pháp tại nhiều nước. Nhờ tinh thần hòa giải dân tộc, các quốc gia này đã chuyển hóa thành công về dân chủ trong hòa bình.
Các nước cộng sản cũ tại Đông êu và Liên Xô đã gặp rất nhiều khó khăn và xáo trộn về mặt kinh tế và xã hội trong giai đoạn chuyển tiếp, do di sản cực kỳ bi đát của các chế độ cộng sản để lại, nhưng đã vượt qua được hay sắp vượt qua được. Tại các nước này, xã hội dân sự đã thành hình và bắt đầu phát triển ; sinh hoạt kinh tế xã hội đã bắt đầu ổn vững. Nhiều nước đã phát triển mạnh, nhiều nước đang bắt đầu phát triển, các quốc gia còn lại đang trên đường ra khỏi giai đoạn khó khăn. Quan trọng hơn cả là xã hội, dù còn nhiều mặt yếu kém, nói chung đã được đặt trên một nền tảng lành mạnh. Các nước cộng sản đã chấp nhận dân chủ hóa giờ đây có thể hướng về tương lai với niềm tin và hy vọng. Trái lại, bốn chế độ cộng sản ngoan cố - Việt Nam, Trung Quốc, Bắc Triều Tiên, Cuba - vẫn còn là những bệnh nhân chưa được giải phẫu với một ngày mai đầy bất trắc.
Điều cần được đặc biệt nhấn mạnh là tất cả các nước từ bỏ chủ nghĩa cộng sản và dân chủ hóa một cách rất nhanh chóng đều đã không bị rơi vào hỗn loạn.
1.4. Dân chủ giành được thắng lợi tại châu Á
Một số quốc gia trong khu vực Đông Nam Á - Thái Bình Dương, nhờ chấp nhận sớm kinh tế thị trường và nới rộng một số quyền tự do căn bản đã đạt được những thành quả ngoạn mục.
Sự thành công ngoài mức độ chờ đợi trong một giai đoạn đã cho họ ảo tưởng rằng có thể phát triển kinh tế mà không cần dân chủ hóa theo cùng một nhịp độ. Cuộc khủng hoảng tài chính mùa hè 1997 đã gọi họ về với sự thực là dân chủ phải đi trước và mở đường cho phát triển. Họ đã phải trả giá rất đắt, thành quả của nhiều năm cố gắng đã tiêu tan, kéo theo vô số thảm kịch xã hội. Nhưng họ đã hiểu và đã trở thành những nước dân chủ. Họ đã tìm lại được đà phát triển và lần này họ sẽ phát triển một cách lành mạnh và bền vững. Sự chuyển hóa thẳng thắn của các nước Đông Á về dân chủ đã là biến cố quan trọng nhất trong ba năm cuối cùng của thế kỷ 20 và sẽ làm thay đổi hẳn bối cảnh chính trị trong vùng Đông Nam châu Á. Chế độ độc tài cộng sản Việt Nam sẽ hoàn toàn bị cô lập và sự thua kém của Việt Nam so với các nước lân cận sẽ ngày một bi đát hơn nếu đất nước không kịp thời thay đổi định hướng.
Điều cũng cần được nhấn mạnh tại đây là tất cả các nước châu Á đã trở thành ổn định hơn sau khi dân chủ hóa một cách nhanh chóng, trái hẳn với lập luận của các tập đoàn cầm quyền trước đây cho rằng dân chủ có thể đưa đến hỗn loạn.
1.5. Phong trào toàn cầu hóa đe dọa mọi quốc gia
Hiện
tượng rất mới và cần được ý
thức đúng mức là sự xuống cấp toàn cầu
của ý niệm quốc gia.
Nhiều quốc gia tan vỡ mà không hề bị ngoại
xâm, tan vỡ trong hỗn loạn, như tại nhiều nước
châu Phi, hay tan vỡ thành những quốc gia nhỏ, như
Tiệp Khắc, Nam Tư và Ethiopia. Sự toàn vẹn
của nước
Ý niệm quốc gia dân tộc đang bị công phá từ mọi phía. Từ bên ngoài do những kết hợp khu vực hứa hẹn một không gian hoạt động lớn hơn không gian quốc gia, từ bên trong do các cộng đồng sắc tộc đòi tự trị, và từ cả trong lẫn ngoài do những công ty đa quốc gia và những trao đổi dồn dập và ngày càng gia tăng vận tốc. Các phương tiện giao thông và truyền thông hiện đại cũng đã làm cho trái đất nhỏ lại và đem con người tới gần nhau.
Khuynh hướng áp đảo hiện nay là khuynh hướng toàn cầu hóa. Tư bản không còn tổ quốc. Các công ty lớn tìm cơ hội đầu tư trên khắp thế giới và lập các kế hoạch sản xuất, tiếp thị, phân phối trên qui mô toàn cầu. Trong cố gắng tìm trọng lượng và địa bàn hoạt động lớn hơn, các công ty ngày càng sát nhập với nhau tạo ra những tổ hợp với tầm vóc vĩ đại. Nhiều tổ hợp có tích sản lớn hơn tổng sản lượng của nhiều quốc gia cộng lại ; đã có một số công ty có trị giá tích sản lớn hơn hay tương đương với tổng sản lượng của cả khối ASEAN với trên 500 triệu người. Trong một thế giới hòa bình, quyền lực kinh tế tự nó đã là quyền lực quan trọng nhất, nhưng nó cũng có thể xâm lấn quyền lực chính trị. Sự xuất hiện của những công ty đa quốc gia khổng lồ là một thách đố ngày càng lớn cho các quốc gia và cho chính ý niệm quốc gia. Các qui luật thương mại đang nhanh chóng được hình thành và áp dụng cho cả thế giới. Các quyền con người ngày càng được nhìn nhận là phổ cập, được coi như bước đầu của luật pháp quốc tế và được đặt lên trên luật pháp của các quốc gia. Các mạng lưới truyền thông, đặc biệt là mạng lưới Internet cho phép những con người ở rất xa nhau trao đổi và làm việc trực tiếp với nhau. Một người có thể làm việc cho một cơ quan cách nửa vòng trái đất nơi mình cư trú. Khoảng cách đang biến mất. Sự hiện diện ảo đang trở thành thực và có tác dụng không kém sự hiện diện thân xác. Một công dân có thể thường trú ở nước ngoài mà vẫn phục vụ được đất nước mình một cách thường trực và đều đặn như một người trong nước. Cả một "thế giới ảo" đang hình thành với tầm quan trọng gia tăng nhanh chóng. Ngay lùúc này những trao đổi văn hóa, khoa học, kỹ thuật tài chính và thương mại trong thế giới ảo này, qua mạng lưới Internet, đã rất quan trọng. Trong một tương lai không xa thế giới ảo này sẽ lấn át thế giới thực, biến thế giới thực thành một trong những biểu hiện của nó.
Cuộc chuyển hóa vĩ đại chỉ mới bắt đầu này ngày càng biến mỗi người thành một con người của thế giới trước khi là công dân của một nước. Ý niệm quốc gia dân tộc bị tương đối hóa. Quốc gia không còn là một cứu cánh thiêng liêng mà phải là một phương tiện để xây dựng hạnh phúc cho dân tộc. Trong bối cảnh thế giới hiện nay và sắp tới, một quốc gia không được quan niệm như một tình cảm, một đồng thuận, một dự án tương lai và một không gian liên đới sẽ không thể tồn tại lâu dài. Một quốc gia không đảm bảo an ninh và nhân phẩm, không đem lại phúc lợi thực tiễn và niềm tự hào cho người dân - hơn nữa nếu biên giới quốc gia được coi như tường thành ngăn cản các giá trị tiến bộ và qui định một vùng lộng hành an toàn của các tập đoàn bạo ngược - lại càng tan vỡ nhanh hơn và bi đát hơn. Trong thời đại mới này, chúng ta cần ý thức rằng các tập đoàn cầm quyền thiếu văn hóa và thiếu tầm nhìn là những tai họa cho sự tồn vong của các quốc gia. Các chế độ độc tài bạo ngược giết chết các quốc gia, càng tồi dở và độc ác bao nhiêu chúng càng giết chết nhanh chóng các quốc gia bấy nhiêu.
1.6. Những liên minh ý thức hệ nhường chỗ cho những hợp tác phát triển
Sự sụp đổ của khối cộng sản đã chấm dứt tranh chấp tư bản - cộng sản và làm mất vai trò của các liên minh ý thức hệ. Thay vào đó đã xuất hiện những liên minh có mục đích kinh tế, nổi bật nhất là các kết hợp khu vực. Thế giới đang dần dần được phân chia thành một số tập hợp địa lý lớn trong đó các quốc gia vừa cạnh tranh với nhau vừa nương tựa lẫn nhau trong cuộc thi đua với phần còn lại của thế giới. Trong lòng các tập hợp này các biên giới quốc gia, các hàng rào quan thuế càng ngày càng mờ nhạt đi, sự di chuyển của người, hàng hóa và tư tưởng càng ngày càng dễ dàng. Biên giới giữa ngoại giao và ngoại thương càng ngày càng khó xác định. Các quốc gia tìm mọi cơ hội, dựa vào mọi lý do - tôn giáo, ngôn ngữ, đồng dạng về sản xuất, v.v. - để thắt những mối bang giao, tạo những liên hệ hợp tác, thành lập các liên minh. Trong thế giới ngày nay cô lập là chết. Các quốc gia không muốn hay không có phương tiện để tham gia và vận dụng những liên hệ hợp tác này kể như tuyệt vọng, vì bị gạt ra ngoài lề sinh hoạt của một thế giới liên lập.
2. Các nước chưa phát triển và bối cảnh thế giới mới
2.1. Hai bất lợi lớn
Bối
cảnh thế giới hiện nay chứa đựng hai
bất lợi lớn cho các nước chưa phát
triển như Việt
Một là, sự giải thể của phong trào cộng sản thế giới tuy là điều rất đáng mừng, nhưng cũng đặt ra những vấn đề nghiêm trọng cho các nước chậm chân lỡ bước. Phong trào cộng sản thế giới đã là thảm kịch cho nhiều dân tộc nhưng cũng đã có tác dụng răn đe các cường quốc tư bản trong cách đối xử với các nước chậm tiến. Với sự biến mất của khối cộng sản, thế giới ngày nay gần giống như một quốc gia không có đối lập. Các nước kém mở mang sẽ gặp nhiều khó khăn mới. Chúng ta sẽ không còn phải lo ngại tệ chiếm đóng, thống trị và vơ vét tài nguyên của những thế kỷ trước nữa, nhưng cảnh lớn nuốt bé, mạnh hiếp yếu là điều chắc chắn vẫn có và còn có cơ nguy gia tăng. Những dân tộc phân hóa, chia rẽ, thiếu sáng kiến, chậm thích nghi sẽ là nạn nhân của trận đấu mới. Lần này sự chèn ép sẽ không trắng trợn và dã man mà diễn ra theo những qui luật hợp pháp.
Hai là, những tiến bộ dồn dập và trọng đại trong ngành vi điện tử và ngành tin học đang đưa tới một trào lưu tự động hóa càng ngày càng cao khiến cho nhân công rẻ không còn là một yếu tố tự nó đủ sức thuyết phục để lôi kéo đầu tư nữa, các nước kém mở mang đang mất dần đi một vũ khí chiến lược. Chính trị ổn vững, trật tự bảo đảm, luật pháp giản dị, thuế khóa nhẹ nhàng, điều kiện địa lý thuận lợi, thị trường tiêu thụ lớn, nguồn nhân lực có kỹ năng và hiệu năng là những vũ khí chiến lược phải có để tranh thủ đầu tư quốc tế. Đó lại thường là những yếu tố mà các nước kém mở mang khó hội đủ.
2.2. Bốn thuận lợi
Ngược lại, bối cảnh thế giới mới cũng có những lợi điểm mà các nước kém mở mang có thể vận dụng.
Một là, các chế độ độc tài sẽ không còn được dung dưỡng vì những liên minh ý thức hệ nữa và dần dần bị đào thải. Các dân tộc sẽ được cởi trói, nhiều sinh lực sẽ được giải tỏa, các quốc gia sẽ được quản trị một cách hợp lý hơn, dù là sau một thời gian dọ dẫm. Sự đào thải của các chế độ độc tài là may mắn rất lớn cho các nước chậm tiến. Kinh nghiệm đã cho thấy mọi chế độ độc tài đều độc hại. Dưới chiêu bài duy trì kỷ luật và trật tự, các chế độ độc tài chỉ là những sào huyệt tham nhũng và lạm quyền, cho phép những tập đoàn lưu manh, thoái hóa kềm kẹp nhân dân và ngăn cản mọi tiến bộ.
Hai là, kinh tế trở thành mối ưu tư hàng đầu của mọi quốc gia. Sự cạnh tranh gay gắt giữa các nước giàu mạnh với nhau trong một thế giới mà ngôi vị thay đổi không ngừng cũng khiến các công ty lớn và các nước đã mở mang luôn luôn phải tìm những thị trường mới, những vận hội đầu tư mới. Các nước kém mở mang nếu biết tạo một bối cảnh xã hội ổn vững, những điều kiện kinh tế thuận lợi, nếu không bị lên án và cô lập sẽ có khả năng tìm được những nguồn hợp tác rất có lợi.
Ba là, do những tiến bộ về truyền thông và giao thông vận tải, cũng như do dân số trên trái đất càng ngày càng đông, thế giới đã nhỏ lại và các quốc gia đều trở thành liên thuộc với nhau và lệ thuộc lẫn nhau. Một ý thức mới đã ra đời theo đó trái đất là quê hương chung của cả nhân loại. Mọi quốc gia đều cảm thấy nhu cầu được sống trong một thế giới không bị đe dọa. Càng giàu có và phát triển các dân tộc càng thấy cần phải đảm bảo những thành tựu của mình bằng cách đóng góp cho một thế giới an bình và ổn vững. Do đó dù muốn dù không, các nước giàu mạnh cũng không thể để mặc các quốc gia khác sống trong sự bần cùng. Đây không phải là một bắt buộc do lòng nhân đạo, mà do thế liên thuộc mật thiết. Một thí dụ cụ thể là vấn đề môi sinh. Chernobyl không phải đã chỉ là một tai họa của riêng Ukraine. Các ống thoát khói tại ?ên Độ không phải chỉ ô nhiễm không gian của ?ên Độ, do đó không phải chỉ là vấn đề của ?ên Độ mà là vấn đề của cả thế giới. Sự phá hủy rừng Amazon không phải là vấn đề riêng của nước Brazil. Những ô nhiễm của vùng biển Việt Nam là vấn đề của cả Đông Nam Á. Một thí dụ khác là phong trào di dân từ các nước nghèo sang các nước giàu, đặt cho các nước giàu mạnh hàng loạt những vấn đề nan giải. Thế liên thuộc bắt buộc các nước mở mang tạo điều kiện giúp các nước chậm tiến có cơ hội để phát triển. Sự tương trợ này, dù chỉ xuất phát từ nguyện vọng của các nước phát triển là khỏi phải sống trong một thế giới quá nhiều hiểm họa, cũng là cơ may mà các nước thua kém có thể lợi dụng để vươn lên.
Bốn là, những đòi hỏi về hạnh phúc và tiện nghi của các dân tộc đã mở mang tăng lên mau chóng, có phần nhanh hơn cả đà phát triển kinh tế của họ. Số giờ làm việc ngày càng giảm đi, lương bổng ngày càng tăng thêm, các chi tiêu công cộng về xã hội, văn hóa, nghệ thuật, tiện nghi sẽ tăng cao kéo theo sự gia tăng về thuế khóa. Dĩ nhiên những phát minh mới sẽ không ngừng xuất hiện để hạ giá thành xuống và nâng phẩm chất lên, nhưng trong thế giới truyền thông hiện nay các phát minh này nếu xuất hiện ở các nước đã phát triển cũng sẽ mau chóng được phổ biến sang các nước khác. Cuối cùng khuynh hướng chung tại các nước có mức sống cao vẫn là giá thành, tỷ lệ lợi nhuận và phần tái đầu tư của tổng sản lượng quốc gia chênh lệch một cách bất lợi so với các nước đang phát triển. Trong tình trạng này, nhân dân các nước kém mở mang, vì ít đòi hỏi về tiện nghi và tiêu thụ hơn, sẽ có khả năng chấp nhận những hy sinh và cố gắng hơn hẳn, do đó có triển vọng cạnh tranh hữu hiệu với các nước mở mang. Chúng ta có thể tiên liệu rằng, trước khi đi tới cạnh tranh về mọi mặt, thế giới sẽ trải qua một giai đoạn chuyển tiếp khá dài trong đó, nói chung, các nước vừa mới mở mang sẽ sản xuất phần lớn hàng hóa và vật dụng trong khi các nước đã đạt tới mức phát triển cao cung cấp phần lớn tư bản, dịch vụ, hàng hóa phẩm chất cao và thiết bị sản xuất. Cho nên đối với những quốc gia kém mở mang, từ nay cho tới một vài thập niên nữa, sự cạnh tranh gay go nhất sẽ là sự tranh đua giữa chính họ với nhau. Sự tranh đua này sẽ rất khó khăn đối với các nước hoặc kém mở mang nhất, hoặc không thích nghi thật nhanh với tình thế.
3. Việt Nam trong bối cảnh thế giới mới
3.1. Nguy cơ
Trong một bối cảnh quốc tế như vậy, tương lai của Việt Nam rất bấp bênh.
Mặc dầu trên nguyên tắc nước ta đã có quan hệ bình thường với mọi quốc gia và đã là thành viên của ASEAN, nhưng sự theo đuổi một cách ngoan cố chủ nghĩa Mác-Lênin, những vi phạm trắng trợn về nhân quyền và dân quyền, tệ quan liêu và tham nhũng, sự do dự trước những cải tổ cần thiết và cách cư xử thô vụng trong những giao thiệp quốc tế đã khiến Việt Nam lâm vào một thế cô lập lớn trên thực tế. Việt Nam vắng mặt trong hầu hết mọi chương trình hợp tác và cũng vắng mặt trên mọi thị trường quốc tế quan trọng.
Chính sách mở cửa về kinh tế thị trường được thực hiện từ 1987 đã cải thiện một cách đáng kể mức sống của nhân dân nhưng đã mau chóng đạt tới giới hạn của nó. Từ 1996 trở đi đà tăng trưởng đã khựng lại sau quyết định xiết lại của đại hội 8 của Đảng Cộng Sản Việt Nam. Dưới áp lực của những khó khăn ngày càng gia tăng, đảng cộng sản gần đây đã phải chấp nhận một số biện pháp cải tổ kinh tế, nhưng sự ngoan cố từ chối cải tổ chính trị vẫn không cho phép Việt Nam ra khỏi trì trệ.
Ngoại
thương của Việt
Chất liệu nhân xã của chúng ta đã bị rách nát do những cuộc tương tàn kéo dài và thảm khốc, do tinh thần bất dung và thù hận mà những cuộc chiến này đẻ ra, do chính sách phân biệt đối xử mà đảng cộng sản thi hành trong suốt thời gian qua, do chênh lệch giàu nghèo quá lộ liễu và do sự nghi hoặc toàn diện của dân chúng đối với các giá trị cơ bản của mọi xã hội.
Công nghiệp đã bị quản lý một cách thô vụng lại còn phải chịu sự cạnh tranh bất chính của hàng nhập cảng lậu thuế. Nhiều thiết bị sản xuất đã cũ và lỗi thời nhưng vẫn chưa thay thế được. Nhiều cơ sở hạ tầng hư hao mà không được tu bổ.
Trong những năm gần đây, chúng ta chứng kiến một thảm kịch mới : đó là sự hao mòn ngay ở nền tảng của đất nước. Cây rừng bị chặt phá để xuất khẩu tống tháo lấy ngoại tệ, bờ biển bị ô nhi%ễm, đất nước trở thành cằn cỗi, lụt lội và hạn hán kế tiếp nhau hàng năm. Đất nước không những chỉ bị hủy hoại mà còn bị đem bán, rất nhiều vùng đất có giá trị kinh tế chiến lược đã bị người ngoại quốc mua mất.
Đồng thời tài nguyên quí nhất của quốc gia là con người cũng bị xuống cấp một cách thê thảm. Sức khỏe của nhân dân suy nhược vì thiếu dinh dưỡng, thuốc men và chăm sóc. Các chứng bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lan tràn một cách báo động mà không có biện pháp ngăn chặn. Thanh thiếu niên bỏ học hàng loạt. Trí tuệ dân tộc suy giảm nặng với sự xuống cấp bi đát của hệ thống giáo dục. Tệ nghiện ma túy ngày càng gia tăng. Cuộc sống khó khăn làm con người càng ngày càng rời xa các giá trị căn bản của mọi xã hội : đạo đức, lương thiện, thật thà, cần cù, kỷ luật, v.v.
Giềng mối của xã hội cũng bị tan rã : bất công lộ liễu và thách đố, trộm cướp hoành hành công khai, buôn lậu trở thành một phong trào quốc gia, tham nhũng trở thành một thông lệ, sự dối trá, giật giọc trở thành một nếp sống.
Trước thực trạng nguy ngập đó, nhà cầm quyền thay vì dồn mọi cố gắng để cứu nước lại áp đặt làm mục tiêu hàng đầu việc xây dựng chủ nghĩa xã hội, một chủ nghĩa đã bị cả thế giới, kể cả các nước đã khai sinh ra nó, từ bỏ và đã bị nhân dân Việt Nam coi là nguyên nhân của tình trạng bi đát hiện nay. Nhà nước cộng sản đã thất bại trên mọi phương diện và trong tất cả mọi địa hạt, nhưng vẫn tiếp tục cầm quyền như một thách đố với nhân dân và không những thế, còn khẳng định quyết tâm giữ độc quyền chính trị vô hạn định. Nhà nước cộng sản vì vậy là một khiêu khích hàng ngày đối với nhân dân và một tai họa. Tai họa đó kéo dài quá lâu đã khiến người dân, bất lực và chán chường, không những chỉ ghét chính quyền mà còn dần dần mất cả lòng tin vào đất nước. Mỗi người tự luồn lách để tìm những giải đáp cá nhân cho những vấn đề cá nhân. Mộng ước của rất nhiều người Việt Nam ngày hôm nay là được rời khỏi Việt Nam và làm công dân của một nước khác. Nhà nước mất dần độc quyền bạo lực về tay các băng đảng trộm cướp và xã hội đen, và ngày càng mất quyền thu thuế do tình trạng buôn lậu và tham nhũng. Chúng ta đang tiến dần tới sự giải thể quốc gia. Chúng ta phải thét lên tiếng thét báo động. Nếu đà này tiếp tục, ý niệm quốc gia có lúc sẽ mất hết nội dung, các ý đồ ly khai, tự trị sẽ xuất hiện và tăng trưởng, các thế lực ngoại bang sẽ ngày càng có điều kiện khuynh loát chúng ta, trong một thế giới mà ý niệm quốc gia dân tộc đang bị chất vấn. Sự tồn vong của chính đất nước ngày càng không chắc chắn.
3.2. Triển vọng
Ngược lại, chúng ta cũng có những căn bản tốt có thể và cần được sử dụng triệt để cho cố gắng phục hưng.
Chúng ta có một ngôn ngữ đồng nhất trong cả nước, một ngôn ngữ dễ học và khá đầy đủ để chuyên chở mọi kiến thức văn hóa, khoa học, kỹ thuật.
Chúng
ta có một dân số khá đông đảo, gần 80
triệu dân, đứng hàng thứ 13 trên thế giới.
Dân số đông đảo này tuy là một trở ngại
lớn cho cố gắng nâng cao mức sống nhưng
cũng là một sức mạnh. Người Việt
Trong
suốt dòng lịch sử khó khăn nhưng oanh liệt,
người Việt
Chúng ta có một địa lý vô cùng thuận lợi. Đất đai của ta tuy hẹp nhưng phì nhiêu, nông nghiệp của ta nếu hoạt động một cách hợp lý không những có khả năng sản xuất đủ lương thực cho dân chúng mà còn có khả năng xuất cảng. Bờ biển của ta dài và đẹp, nước ta nằm ngay sát nhiều trục giao thông quan trọng và ở ngay giữa một vùng đang phát triển mạnh mẽ có tất cả mọi triển vọng để trở thành một trung tâm kinh tế chiến lược lớn của thế giới. Chúng ta có tiềm năng của một quốc gia rất lớn về du lịch, công nghiệp và thương nghiệp. Sự chuyển hóa về dân chủ gần đây của các nước Đông Nam Á cũng là yếu tố tích cực mới, tạo ra một bối cảnh ngày càng lành mạnh và văn minh, có tác dụng thôi thúc đối với mọi người Việt Nam.
Chúng
ta đang sống một thay đổi tư duy mang
rất nhiều hy vọng. Những cuộc chiến
khốc liệt tàn phá đất nước đã
khiến người Việt
III.
Đồng thuận nền tảng cho một cố
gắng quốc gia mới
Thời đại của các chủ nghĩa và ý thức hệ đã chấm dứt. Từ nay không còn những chân lý không thể đặt lại. Tuy vậy, một tập hợp chính trị trong mỗi giai đoạn vẫn cần đồng thuận trên một số nhận định nền tảng.
Giữa những thay đổi dồn dập đòi hỏi những chính sách và biện pháp đa dạng và phức tạp để thích nghi với tình thế, mọi người cần nắm vững những chọn lựa nền tảng, nghĩa là những gì không thay đổi và giải thích cái tại sao của các biện pháp và chính sách. Đó là điều kiện để đất nước không mất phương hướng và để người dân có thể hiểu và đóng góp một cách có ý thức vào sinh hoạt quốc gia. Chúng ta là một dân tộc đông đảo và phải đương đầu với rất nhiều vấn đề trầm trọng và gai góc, công việc của chúng ta chắc chắn là rất phức tạp. Chính sự phức tạp đó đòi hỏi các tổ chức chính trị phải minh định những chọn lựa có tính chủ thuyết, chủ thuyết được hiểu theo nghĩa không phải là chủ nghĩa hay ý thức hệ, cũng không phải là những học thuyết với cấu trúc lý luận phức tạp, mà là những ý kiến đơn giản được coi là đúng và được lấy làm căn bản cho các chính sách và biện pháp trong một giai đoạn khá dài.
Đồng thuận căn bản của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên gồm bốn điểm sau đây : đất nước phải được quan niệm như một không gian liên đới và một tương lai chung, thể chế chính trị cho Việt Nam là dân chủ đa nguyên, tinh thần chỉ đạo của cố gắng làm lại đất nước là hòa giải và hòa hợp dân tộc, cố gắng phát triển kinh tế phải đặt trên nền tảng kinh tế thị trường và sáng kiến cá nhân.
1. Quốc gia : một không gian liên đới và một dự án tương lai chung
Nước
Việt
Cho tới khi ý niệm dân chủ ra đời, các vương quốc chỉ là của một nhà vua. Lãnh thổ cũng như người dân thuộc quyền sở hữu của vua và bị đặt dưới quyền quyết định độc quyền và tuyệt đối của vua. Đất cũng như dân có thể đổi chủ một cách tùy tiện theo sự chuyển nhượng giữa các vua chúa. Trong bối cảnh đó không thể có các quốc gia đúng nghĩa. Sự quyến luyến với mảnh đất của tổ tiên và những người quen thuộc chưa phải là tinh thần dân tộc hay lòng yêu nước. Người dân không có thẩm quyền nào trên đất nước thì cũng không có trách nhiệm nào đối với đất nước. Ý thức dân chủ đã biến các vương quốc thành những quốc gia và đã là nền tảng cho một nhà nước, hay chính quyền, của dân, do dân và vì dân.
Khác hẳn với các vương quốc đã dần dần hình thành với thời gian, quốc gia là một thực thể bao gồm một lãnh thổ, một chính quyền, một di sản văn hóa lịch sử và những con người bình đẳng gắn bó với lãnh thổ đó, chấp nhận chính quyền đó, chia sẻ di sản lịch sử và văn hóa đó và, quan trọng hơn hết, chấp nhận xây dựng và chia sẻ với nhau một tương lai chung. Quốc gia ở trên mọi người và là của chung mọi người.
Cùng với ý niệm quốc gia như là một thực thể của chung mọi người nhưng cũng là của mỗi người đã xuất hiện một ý thức cộng đồng theo đó mỗi người không thể hoàn toàn tự giải quyết lấy mọi vấn đề cá nhân của mình, trái lại sự thành công hay thất bại của mỗi người còn tùy thuộc vào một quốc gia mà mỗi người từ nay vừa có bổn phận vừa có quyền lợi lại vừa có thẩm quyền đóng góp để bảo vệ và cải thiện. Ý thức cộng đồng này đến lượt nó tạo ra lòng yêu nước, một tình yêu đối với những người thân thuộc, đồng hành và cùng phấn đấu với mình. Lòng yêu nước này không thể bị đồng hóa với tinh thần bài ngoại của chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi.
Nhà nước dân chủ, đặt nền tảng trên ý niệm quốc gia, đã là tiến bộ vĩ đại nhất của loài người trong các thế kỷ 17 và 18. Những nhà nước-quốc gia này vì được tổ chức để khuyến khích và đón nhận sự hưởng ứng tự do và tự nguyện của mọi người đã giải tỏa sinh lực, ý kiến và sáng kiến của toàn dân, đã thúc đẩy mọi tiến bộ khoa học, kỹ thuật, triết học, văn hóa và nghệ thuật và đã khiến các nước phương Tây vượt xa hẳn phần còn lại của thế giới. Trong chiều sâu, lý do chính đã khiến các nước phương Tây đột ngột gia tăng sức mạnh là sự khám phá ra ý niệm quốc gia.
May
mắn hơn nhiều dân tộc khác, người Việt
Nếu các nhà nước-quốc gia đã là nguyên nhân tạo ra sức mạnh và sự phồn vinh của các nước Âu Mỹ thì sự thiếu vắng của chúng cũng giải thích sự thua kém và những đau khổ của nhiều nước trong đó có chúng ta.
Các nhà nước-quốc gia mạnh và có ích lợi lớn vì chúng đã được quan niệm một cách đúng đắn. Quốc gia là của mọi người và ở trên tất cả. Nhà nước, hay chính quyền, chỉ có sứ mệnh phục vụ quốc gia, do đó phải ở trong và ở dưới quốc gia. Nhà nước không phải là cứu cánh mà chỉ là công cụ và vì thế chỉ cần được tạo dựng và duy trì ở mức độ thực sự cần thiết. Quốc gia mới là cứu cánh, mà quốc gia trước hết là tập thể những người công dân tự do và bình đẳng.
Nhà nước không có quyền lợi của riêng mình mà chỉ biết quyền lợi của quốc gia, trong khi quyền lợi của quốc gia do toàn dân qui định sau một đúc kết đứng đắn của những ý kiến cá nhân được bày tỏ một cách tự do. Về cơ bản nhà nước-quốc gia là dụng cụ để thực hiện đồng thuận xây dựng tương lai chung của những con người tự do. Chính vì thế mà nhà nước ấy một mặt động viên được sự đóng góp của mọi người và, mặt khác, bảo đảm để mọi người phát huy tối đa khả năng của mình và đóng góp tối đa vào phúc lợi chung.
Chúng ta, cũng như nhiều dân tộc không may khác, đã thua kém bởi vì chúng ta không có được những nhà nước như thế. Ngược lại, ở mỗi giai đoạn, chúng ta chỉ có những nhà nước của riêng một tập đoàn cầm quyền thay vì của mọi người. Những nhà nước đó có quyền lợi của riêng mình và chỉ biết quyền lợi của riêng mình cho nên chỉ có ưu tư giữ lấy quyền lực của mình bằng mọi giá ngay cả nếu phải gây những thiệt thòi lớn cho dân tộc. Đó là những nhà nước khống chế thay vì phục vụ quốc gia, những nhà nước coi dân chúng là đối tượng để kiểm soát và sử dụng thay vì là những đối tượng để bảo vệ và phục vụ.
Chúng ta hiện đang đứng trước tình trạng đặc biệt trầm trọng bởi vì chúng ta chưa xây dựng xong một quốc gia đúng nghĩa trong khi ý niệm quốc gia đang bị xét lại và vượt qua. Như thế chúng ta vừa phải nhanh chóng xây dựng một quốc gia đúng nghĩa lại vừa phải đúng hẹn với tương lai, nghĩa là quan niệm quốc gia theo nghĩa mà nó sẽ phải có.
Do sự bùng nổ của các phương tiện giao thông và truyền thông, đồng thời với những trao đổi dồn dập và sự bành trướng của những tư tưởng mới, các yếu tố cấu tạo truyền thống của tinh thần quốc gia dân tộc đã thay đổi trọng lượng tương đối.
Cảm giác yên tâm trong sự gần gũi, sự lo sợ cái lạ và người lạ, liên hệ huyết thống, sự ràng buộc với lịch sử và văn hóa cổ truyền, sự quyến luyến với mảnh đất quen thuộc, sự tiện nghi trong việc giao tiếp với những người cùng một tập quán và nếp sống, v.v. tất cả đều trở thành không quan trọng và ngày càng không quan trọng trong một thế giới cho phép sự trao đổi trực tiếp và tức khắc, kể cả làm việc chung, giữa những con người ở hai đầu trái đất và trong đó con người di chuyển và tiếp xúc thường xuyên, thu nhận hàng ngày đủ loại thông tin, hình ảnh và ý kiến. Quả đất đã là quê hương bé nhỏ chung của cả loài người và hạnh phúc cá nhân đã trở thành giá trị cao nhất. Những tình cảm truyền thống đã đóng góp tạo ra tinh thần quốc gia dân tộc ngày càng bộc lộ tính thủ cựu và hạn hẹp của chúng.
Mặt khác vai trò và chỗ đứng của quốc gia cũng bị công phá từ mọi phía. Từ bên ngoài, với những kết hợp khu vực tạo ra một không gian hoạt động lớn hơn, từ bên trong do những đòi hỏi của các cá nhân và các cộng đồng sắc tộc, và từ cả trong lẫn ngoài do sự bành trướng nhanh chóng của các công ty đa quốc gia mà vai trò và trọng lượng đang gia tăng nhanh chóng.
Trong bối cảnh đó, những lý do ràng buộc con người với đất nước dĩ nhiên phải thay đổi và trên thực tế đã thay đổi. Con người ngày nay ràng buộc với đất nước trước hết vì một trong ba lý do : vì đất nước bảo đảm cho mình những che chở và quyền lợi đặc biệt, vì đất nước đem lại cho mình một nguồn hãnh diện hay, một cách giản dị, vì đất nước là của mình.
Trong các yếu tố cấu tạo ra quốc gia, lãnh thổ không còn giá trị tuyệt đối, con người có thể yêu nước và đóng góp cho đất nước dù sống ở bất cứ nơi nào. Di sản lịch sử, văn hóa và ngôn ngữ cũng đã giảm t)ầm quan trọng. Chính quyền cũng không quan trọng. Quan niệm một tổ quốc thiêng liêng mà mọi người phải phục tùng, tôn kính và phục vụ vô điều kiện lại càng lỗi thời. Còn lại những con người và dự án tương lai chung, hai yếu tố cấu tạo của quốc gia mà tầm quan trọng ngày càng tăng lên.
Như thế, một quốc gia chỉ có thể tồn tại nếu được quan niệm không phải như một chủng tộc hay một quá khứ mà như một không gian liên đới giữa những con người hiểu nhau, quí trọng nhau và hợp tác với nhau để xây dựng và chia sẻ một tương lai chung. Quốc gia như thế chủ yếu là xã hội dân sự với ký ức của nó, với những vấn đề phải giải quyết của nó và với những dự định tương lai của nó. Nhà nước ở trong và ở dưới quốc gia với sứ mạng phục vụ quốc gia cho nên nhà nước có vai trò phục vụ chứ không khống chế xã hội dân sự.
Một
đất nước được hiểu như
thế vẫn còn khả năng để ràng buộc
người Việt
Đó
là quan điểm của Tập Hợp Dân Chủ Đa
Nguyên về đất nước Việt
2. Dân chủ đa nguyên
Để thoát khỏi bế tắc hiện nay và hội nhập vào thế giới tiến bộ, để có thể động viên một cách hữu hiệu mọi sinh lực quốc gia vào cố gắng vươn lên mưu tìm một chỗ đứng xứng đáng trong cộng đồng quốc tế, Việt Nam không có chọn lựa chính trị nào khác hơn là một thể chế dân chủ đa nguyên.
Dân
chủ đa nguyên không những là chọn lựa hiển
nhiên cho Việt
Cuộc tranh cãi gay go nhất trong thế kỷ hai mươi đã là cuộc tranh cãi về dân chủ. Hàng chục triệu người trên khắp thế giới đã thiệt mạng vì những xung đột gây ra bởi cuộc tranh cãi này. Vấn đề cốt lõi là làm thế nào để người dân quyết định vận mệnh đất nước, và nhiều công thức đã được đề ra và thử nghiệm.
Cuộc tranh cãi này hiện nay có thể coi như đã chấm dứt. Chủ nghĩa Mác-Lênin và mô hình "dân chủ xã hội chủ nghĩa" mà nó đề xướng đã hoàn toàn sụp đổ. Các chế độ cộng sản còn lại chỉ còn là những chế độ độc tài bạo ngược thuần túy. Mô hình dân chủ đặt nền tảng trên tự do cá nhân đã thắng về mặt lý thuyết và cũng đang thắng trên thực tế. Số lượng các nước dân chủ đang gia tăng mau chóng.
Nhiều
người nói nền dân chủ kiểu phương Tây,
mà hầu hết các dân tộc trên thế giới đã
chấp nhận là đúng, tự nhiên đã có đa nguyên.
Điều này có phần đúng, nhưng cụm từ
"dân chủ đa nguyên" có ý nghĩa đặc
biệt quan trọng của nó, nhất là đối
với người Việt Nam trong giai đoạn hiện
tại. Nó nói lên một tinh thần, một thái độ
và một lý tưởng. Tinh thần đó là tinh thần
bao dung và khoan nhượng, tôn trọng mọi người,
mọi ý kiến. Thái độ đó là thái độ bác
bỏ thẳng thắn mọi hình thức độc tài
chuyên chính, kể cả, và nhất là, thứ "dân
chủ" bịp bợm mệnh danh là "dân chủ
tập trung" hay "dân chủ xã hội chủ
nghĩa" dành địa vị độc tôn cho một
chủ nghĩa và một tập đoàn lãnh đạo. Lý
tưởng đó là lý tưởng xây dựng đất
nước Việt
Đa
đảng chưa phải là đa nguyên nếu mọi
khuynh hướng không được nhìn nhận một
chỗ đứng ngang nhau. Trong những ngày độc
đoán và giáo điều nhất của nó, chế
độ cộng sản Việt
Trong cuộc tranh hùng với phong trào cộng sản, các nước phương Tây đã lấy một quyết định vô cùng táo bạo là thay vì co cụm lại trong một kỷ luật tự vệ xơ cứng lại phát triển tối đa nền dân chủ của họ, mà nét đậm nhất là sự tôn trọng mọi khác biệt trong xã hội, và họ dần dần tiến tới dân chủ đa nguyên. Tuy vậy nhiều thể chế tư bản phương Tây chưa phải là những nền dân chủ đa nguyên đúng nghĩa. Các nước phương Tây ở vào những mức độ đa nguyên khác nhau.
Dân chủ đa nguyên là sự hội nhập và ứng dụng triết lý đa nguyên vào đời sống chính trị. Căn bản của triết lý đa nguyên là tinh thần bao dung, là sự nhìn nhận và tôn trọng mọi khác biệt trong xã hội. Dĩ nhiên tính đa nguyên có trong mọi xã hội và nếu muốn ngụy biện thì xã hội nào cũng đa nguyên cả, nhưng điều độc đáo là triết lý đa nguyên thay vì coi sự hiện diện của những thành tố khác biệt như một thực tại phải nhìn nhận và khắc phục, lại coi như một lẽ tự nhiên, một sự phong phú cần được khuyến khích và khai thác. Đó là một phong cách sinh hoạt chính trị. Dân chủ đa nguyên là dân chủ nhưng không phải dân chủ nào cũng là dân chủ đa nguyên.
Dân chủ đa nguyên là một hệ thống chính trị mới với những đặc tính bắt buộc của nó. Ta có thể nhấn mạnh năm đặc tính :
Một là : dân chủ đa nguyên nhìn nhận và tôn trọng chỗ đứng và tiếng nói ngang nhau cho mọi người thuộc mọi thành phần xã hội, mọi tín ngưỡng và mọi khuynh hướng chính trị. Dân chủ đa nguyên lên án mọi phân biệt đối xử, nó chống đối quyết liệt chế độ độc đảng. Một cách cụ thể bản hiến pháp của một thể chế dân chủ đa nguyên không thể chứa đựng bất cứ một qui chiếu nào về một chính đảng, một chủ nghĩa hay một tôn giáo.
Hai là : ngoài nguyên tắc phân quyền phải có trong mọi nền dân chủ xứng đáng với tên gọi của nó, dân chủ đa nguyên đòi hỏi tản quyền để tôn trọng sự khác biệt giữa các địa phương. Một chính quyền dù xuất phát từ bầu cử tự do đi nữa cũng không phải là dân chủ đa nguyên nếu phần lớn quyền hành tập trung trong tay chính quyền trung ương. Trong một thể chế dân chủ đa nguyên các chính quyền địa phương, do nhân dân địa phương bầu ra, phải có những quyền luật định rộng rãi để tổ chức cuộc sống phù hợp với bối cảnh riêng của mỗi vùng. Mỗi vùng phải có diện tích và dân số ở mức độ thỏa đáng để có thể là những thực thể đủ tầm vóc để tự quản được và phát triển được. Như thế một số nguyên nhân xung đột sẽ tự nhiên được giải tỏa. Các sắc tộc ít người sẽ có được tiếng nói đáng kể tại các địa phương mà họ tập trung đông đảo. Các chính đảng không có được đa số trong các cuộc bầu cử toàn quốc vẫn có thể nắm được chính quyền tại những địa phương nơi họ được tín nhiệm. Dân chủ đa nguyên làm nhẹ đi mối căng thẳng chính quyền - đối lập, ở cấp trung ương cũng như cấp địa phương, và xóa bỏ mối xung khắc "được làm vua thua làm giặc". Tản quyền đưa tới hệ luận là chính quyền trung ương không cai trị trực tiếp mà chỉ đảm nhiệm các sứ mạng quốc phòng, ngoại giao, tiền tệ và phối hợp giữa các địa phương. Một vai trò khác của chính quyền trung ương là thực hiện các công trình cơ sở hạ tầng trên qui mô cả nước và trợ giúp các chương trình địa phương đáng khuyến khích.
Ba là : dân chủ đa nguyên đặt nền tảng trên xã hội dân sự. Bên cạnh các chính đảng, các cộng đồng sắc tộc, địa phương và tôn giáo, các hiệp hội công dân tổ chức theo ngành nghề, quyền lợi, nhân sinh quan, sở nguyện, ưu tư, v.v. được hoạt động độc lập với chính quyền, được nhìn nhận một chỗ đứng trọng yếu, được có tiếng nói và ảnh hưởng trong sinh hoạt cũng như trong sự tiến hóa của xã hội. Nhà nước tự coi mình là có sứ mạng phục vụ xã hội dân sự chứ không khống chế xã hội dân sự, không định đoạt sinh hoạt thường ngày thay cho xã hội dân sự. Về mặt kinh tế, điều này có nghĩa là nền kinh tế quốc gia phải đặt nền tảng trên các xí nghiệp tư, khu vực quốc doanh phải được giới hạn ở mức tối thiểu và nếu không có thì càng hay. Một xã hội dân sự mạnh và đa dạng là bảo đảm chắc chắn nhất cho sự chuyển hóa thường trực, tự nhiên và liên tục của xã hội, tránh những xáo trộn đột ngột và đầy đổ vỡ của các cuộc cách mạng.
Bốn là : dân chủ đa nguyên kính trọng các thiểu số và luôn luôn mưu tìm thỏa hiệp. Trong một thể chế dân chủ đa nguyên, nguyên tắc thiểu số phục tùng đa số không được sử dụng một cách tự động và máy móc mà chỉ được dùng tới sau khi đã tận dụng mọi cố gắng để tìm đồng thuận. Dân chủ đa nguyên chống lại mọi hình thức chuyên chính, kể cả chuyên chính của đa số. Bình thường trong một thể chế dân chủ sự chính đáng của một chính quyền dựa trên kết quả của cuộc bầu cử cuối cùng, nhưng trong dân chủ đa nguyên sự chính đáng của một chính quyền còn nằm cả trong sự thành khẩn tìm đồng thuận trong mọi quyết định quan trọng.
Năm là : dân chủ đa nguyên trong bản chất của nó tôn trọng mọi thành phần dân tộc và không thể để một thành phần này bóc lột và chà đạp một thành phần khác. Vì thế dân chủ đa nguyên coi rất trọng công bằng xã hội và không thể đi đôi với cái thường được gọi là "tư bản rừng rú".
Trong một thể chế dân chủ đa nguyên, nhà nước không còn là người chỉ huy tuyệt đối. Vai trò của nhà nước là đảm nhiệm ba chức năng : trọng tài trong các quan hệ giữa các thành tố của xã hội, chế tài những vi phạm, và hòa giải những đòi hỏi mâu thuẫn của các thành phần dân tộc. Nhà nước hòa giải thay vì nhà nước chỉ huy là nét đậm của dân chủ đa nguyên. Nó phân biệt hẳn dân chủ đa nguyên với các chế độ chuyên chính, nhưng nó cũng khiến dân chủ đa nguyên khác với nhiều chế độ dân chủ trong đó chính quyền vẫn còn tham vọng định đoạt thay cho xã hội dân sự.
Với sự tôn trọng mọi khác biệt, với vai trò nền tảng của xã hội dân sự gồm vô số các cộng đồng, hiệp hội công dân và các xí nghiệp, với tổ chức chính trị tản quyền, xã hội đa nguyên là sự kết hợp vô cùng phức tạp của vô số liên hệ đan xen. Một xã hội phức tạp như vậy chỉ có thể tồn tại được với những luật lệ rõ ràng, minh bạch và được áp dụng triệt để. Nhà nước trong một thể chế dân chủ đa nguyên chỉ có thể là một nhà nước pháp trị. Nhà nước văn minh nào cũng phải là một nhà nước pháp trị nhưng nhà nước dân chủ đa nguyên phải là một nhà nước pháp trị toàn vẹn.
Nhìn
vào thực trạng Việt Nam, nếu có một
điều mà chúng ta có thể quả quyết thì đó là
với tình trạng hận thù chồng chất, khủng
hoảng niềm tin và thiếu đồng nhất về
lập trường hiện nay không thể áp đặt
một lực lượng nào hay một đường
lối nào mà không gặp sự chống đối mạnh
mẽ. Thể chế Việt
Nhiều
người viện cớ dân ta chưa đủ kinh
nghiệm dân chủ, tinh thần kỷ luật còn chưa
cao, lòng người còn phân tán, v.v. để cho rằng dân
chủ là một xa xỉ phẩm đối với
Việt
Nhưng ngược lại cũng không nên ngộ nhận về bản chất của dân chủ. Dân chủ không giải quyết tức khắc và toàn bộ vấn đề phát triển. Thành công của mọi chế độ đòi hỏi những chọn lựa đúng đắn và những con người có khả năng. Dân chủ không đem cơm áo và sự phồn vinh để phát không. Dân chủ không thay thế cho những chọn lựa và những con người. Nhưng dân chủ là một phong cách sinh ho_ạt cho phép đặt các vấn đề một cách đúng đắn và chọn lựa một cách đúng đắn những người có trách nhiệm. Dân chủ, và nhất là dân chủ đa nguyên, cũng là một phương thức tổ chức xã hội cho phép phát huy triệt để ý kiến và sáng kiến, động lực cơ bản nhất của tiến bộ. Vì thế mức độ dân chủ quyết định một giới hạn trên cho phát triển. Dân chủ càng cao, khả năng phát triển càng cao.
Ngược lại, các chế độ độc tài cấm cản ý kiến và sáng kiến, ngăn chặn tiến hóa hòa bình và liên tục của xã hội, dung túng tham nhũng, bất công và lạm quyền, và do đó ngăn cản phát triển. Chúng ta cần cảnh giác là không thể có những chế độ độc tài sáng suốt bởi vì nền tảng của mọi chế độ độc tài là sự kiêu căng bệnh hoạn của một nhóm người tự nghĩ rằng họ đủ thông minh để suy nghĩ thay cho cả một dân tộc. Nhà độc tài trước hết là một kẻ u mê. Vả lại, nếu quan sát, ta có thể thấy hầu hết các tập đoàn độc tài đều thiếu văn hóa.
Dĩ nhiên dân chủ đa nguyên không thể đem lại tất cả mọi phúc lợi của nó trong những điều kiện dân trí, xã hội và kinh tế chưa tốt đẹp, nhưng ngay cả trong trường hợp này dân chủ đa nguyên vẫn còn hơn xa độc tài.
Chúng ta khẳng định : dân chủ đa nguyên thực sự và ngay tức khắc.
Để có dân chủ đa nguyên thực sự, điều chúng ta phải làm trước hết là xóa bỏ những hận thù do một quá khứ đẫm máu để lại và được một chính sách phân biệt đối xử nuôi dưỡng suốt thời gian qua. Hòa giải dân tộc là một bắt buộc của hoàn cảnh lịch sử. Có như thế chúng ta mới có thể chấp nhận lẫn nhau, nhận lỗi với nhau và tha lỗi cho nhau, để chung sống với nhau và bắt tay nhau xây dựng một tương lai chung. Còn nếu không đa nguyên cùng lắm chỉ có nghĩa là tạm thời chịu đựng lẫn nhau do một so sánh lực lượng chưa ngã ngũ. Đa nguyên mà không có hòa giải dân tộc như vậy chỉ là đa nguyên bệnh hoạn, chỉ chuẩn bị cho một sự thanh toán lẫn nhau. Ngược lại dân chủ đa nguyên cũng là điều kiện cần để có thể có hòa giải dân tộc thực sự. Hòa giải mà không có đa nguyên chính trị cũng chỉ là hòa giải bịp bợm, hòa giải trong sự khuất phục của kẻ bị trị trước kẻ thống trị, nghĩa là một hòa giải không thể có.
Đất nước ta không phải chỉ có những hận thù do chiến tranh để lại. Chúng ta còn có vô số nguyên nhân chia rẽ mà chúng ta đã không giải quyết được vì ta đã không ý thức được tầm quan trọng của các vấn đề đặt ra, hay vì hoàn cảnh chiến tranh đã không cho phép ta giải quyết. Những cách biệt về tôn giáo, địa phương, sắc tộc, giàu nghèo, nhân sinh quan, chính kiến, v.v. không thiếu, và vì không được giải quyết nên càng ngày càng trở nên trầm trọng. Dân chủ đa nguyên, do tinh thần bao dung và mô thức tản quyền của nó là giải pháp giúp mọi thành phần dân tộc đều có chỗ đứng và tiếng nói, và do đó có thể chấp nhận lẫn nhau, xáp lại gần nhau, hòa hợp với nhau để cùng xây dựng một tương lai Việt Nam chung.
Không ai phủ nhận rằng đa nguyên là một lý tưởng đẹp, đẹp đến nỗi các chế độ độc tài, dù bị khốn đốn vì nó, cũng không dám phủ nhận nó một cách dứt khoát.
Dân chủ đa nguyên đang trở thành đồng thuận căn bản của dân tộc ta trong cuộc hành trình về tương lai. Đó cũng là hướng đi tất yếu của loài người. Những người tranh đấu cho dân chủ đa nguyên có quyền tự hào vì mình đang theo đuổi một lý tưởng đẹp và cũng có quyền lạc quan vì mình đang tranh đấu cho một lập trường nhất định sẽ thắng lợi.
3. Hòa giải và hòa hợp dân tộc
Trong hơn bốn thế kỷ qua, kể từ khi họ Mạc cướp ngôi nhà Lê hồi đầu thế kỷ 16, nước ta liên tiếp đi từ cuộc chiến tranh này đến cuộc xung đột khác. Đất nước bị chia cắt nhiều lần trong hơn hai thế kỷ, bị đô hộ và bị đặt dưới những chế độ hành chánh khác nhau trong gần một trăm năm. Chiến tranh, nội loạn, trả thù, báo oán, bách hại đã là những yếu tố thường trực trong lịch sử cận đại của ta. Khốc liệt nhất là cuộc chiến sau cùng 1945-1975 trong đó lần đầu tiên chúng ta xung đột với nhau cả về ý thức hệ, và sau đó phe chiến thắng thi hành chính sách bỏ tù và hạ nhục, đồng thời với vô số biện pháp phân biệt đối xử.
Do hoàn cảnh lịch sử, chất liệu nhân xã của chúng ta đã bị tổn thương nặng nề. Những đổ vỡ đòi hỏi một thời gian hàn gắn rất lâu dài, do đó tinh thần căn bản của mọi chính sách cho nhiều thế hệ tới sẽ phải là hòa giải và hòa hợp dân tộc. Hòa giải dân tộc để xóa bỏ những hận thù và hiềm khích của quá khứ để đi đến hòa hợp dân tộc trong cố gắng xây dựng một tương lai chung.
Trong một thế giới thay đổi dồn dập như hiện nay, quốc gia nào cũng phải chịu những xáo trộn không ngừng. Ngành này tiến lên trong khi ngành kia suy thoái, khu vực này bành trướng trong khi khu vực khác trì trệ. Những chênh lệch xã hội liên tiếp xuất hiện và các chính sách dù hoàn chỉnh đến đâu cũng không thể nào thỏa mãn được tất cả mọi người. Cho nên quốc gia nào, dân tộc nào cũng luôn luôn phải hòa giải với nhau vì các mối xung đột quyền lợi và căng thẳng luôn luôn xảy ra. Hòa giải đã trở thành triết lý điều hành quốc gia.
Hòa
giải là bắt buộc của mọi dân tộc dù ở
trình độ nào và có lịch sử nào. Nhưng dân tộc
Việt
Chúng ta cần hòa giải cộng đồng quốc gia nói chung với các sắc tộc ít người đã có mặt trên đất nước này từ ngày mở nước và luôn luôn bị chà đạp và hắt hủi trong suốt dòng lịch sử.
Chúng ta cần hòa giải các tôn giáo, nhất là Phật giáo và Công giáo, hai tôn giáo đã bị các nhà cầm quyền Việt Nam cũng như ngoại bang bách hại, đàn áp, phân biệt đối xử và đặt vào thế đối đầu với nhau. Đã thế, các hiềm khích, hậu quả của một hoàn cảnh lịch sử trong đó cả hai tôn giáo đều là nạn nhân, thay vì được giải tỏa còn đôi khi bị thổi phồng và khai thác cho những tham vọng bất chính.
Chúng ta cần hòa giải và hòa hợp hai miền Nam-Bắc đã thường xuyên bị chia cắt và đặt vào thế tương tranh và kể từ 1975 bị chia rẽ bởi một chính sách không khác gì một sự chiếm đóng của đảng cộng sản.
Chúng ta cần hòa giải đất nước với cộng đồng người Việt hải ngoại đã phải bỏ người thân, tài sản, mồ mả tổ tiên ra đi vì không thể chấp nhận được một chính quyền hà khắc, đã phải chịu đựng những khổ đau và mất mát rất lớn do hải tặc, sóng gió và công an.
Chúng
ta cũng cần hòa giải người Việt
Nhưng gần nhất và cũng đau đớn nhất, chúng ta vừa tàn sát nhau trong một cuộc tương tranh kéo dài ba mươi năm. Những vết thương vẫn còn chảy máu và thay vì được hàn gắn đã bị trầm trọng hóa bởi một chính sách phân biệt đối xử thô bạo.
Trong
cuộc xung đột vừa qua chúng ta đã không có
chọn lựa tốt nào. Chúng ta đã chỉ có những
chọn lựa đau buồn, giữa cái dở và cái mà
một cách chủ quan chúng ta thấy là còn dở hơn.
Chúng ta đã chỉ chịu đựng chứ không làm
chủ các biến cố. Rất ít người Việt
Để rồi, kẻ thì đã thua trận, bị tù đày và nhục mạ, người thì nhận ra tất cả những hy sinh của mình chỉ là để đóng góp cho một công trình đập phá đất nước. Chẳng có ai có lý do gì để bắt lỗi ai, tất cả chúng ta đều đã thất bại bẽ bàng. Chúng ta đều là nạn nhân. Chúng ta phải bắt tay nhau cùng làm lại lịch sử.
Thách đố trước
mắt chúng ta là một tập đoàn cầm quyền
đã gây đổ vỡ trầm trọng cho đất
nước, đã thất bại trên tất cả mọi
phương diện và trong tất cả mọi
địa hạt, nhưng vẫn xấc xược
tự cho mình độc quyền cai trị đất
nước vô thời hạn và đàn áp thô bạo mọi
tiếng nói đối lập, dù là ôn hòa. Tập đoàn này
dùng mọi biện pháp để ngăn chặn hòa
giải và hòa hợp dân tộc vì họ biết rằng
chỉ có thể duy trì được sự thống trị
của họ nếu dân tộc Việt Nam bất lực
vì hận thù và chia rẽ. Không những không xoa dịu
những vết thương của cuộc chiến,
bằng những biện pháp đàn áp chính trị, xếp
loại dân chúng và phân biệt đối xử, họ còn
mở rộng hiềm khích tới nhiều thành phần dân
tộc và kéo dài hận thù tới thế hệ vừa
lớn lên.
Ngày hôm nay khát vọng của
tuyệt đại đa số nhân dân Việt Nam là dân
chủ. Nhìn lại anh em, nhận lại bạn bè phải
là tinh thần chỉ đạo của một tập
hợp dân tộc mới, trong đó không có kẻ đúng
người sai mà chỉ có những người anh em bình
đẳng cùng ngậm ngùi cho đất nước và cùng
kết hợp trong một cuộc vận động dân
chủ. Hòa giải và hòa hợp dân tộc chính là
điều kiện cốt lõi để cô lập và
đánh bại tập đoàn độc tài ngoan cố.
Nhưng vượt lên trên
những sôi động nhất thời, hòa giải và hòa
hợp dân tộc cũng là một đoạn tuyệt
lịch sử cần thiết để bẻ gãy cái vòng
luẩn quẩn của hận thù và chia rẽ đã giam hãm
chúng ta từ nhiều thế kỷ qua, nhất là từ
nửa thế kỷ nay. Đây là một đoạn
tuyệt lịch sử rất khó khăn vì ý niệm hòa
giải dân tộc hoàn toàn thiếu vắng trong tâm lý chính
trị Việt Nam. Trong gần tám thế kỷ, kể
từ nhà Trần, nhổ cỏ tận gốc, tru di tam
tộc, tiêu diệt toàn bộ vẫn là những biện
pháp được người cầm quyền sử
dụng thay cho hòa giải. Dần dần cách ứng xử
hung bạo đó đã ăn rễ vào tâm lý tập thể
làm cho ý niệm hòa giải trở thành xa lạ đối
với người Việt Nam. Vì thế nhiều
người đã nói rằng dân tộc Việt Nam không có
nhu cầu hòa giải trong khi thực sự chúng ta là
một trong những dân tộc cần hòa giải nhất.
Chính vì thiếu tinh thần hòa giải mà chúng ta đã
bị tù hãm trong hận thù. Cái vòng oan nghiệt đó đã
khiến chúng ta không động viên được mọi
sinh lực của đất nước để vươn
lên và giải thích tại sao chúng ta đã phải quằn
quại mãi trong đói khổ và thua kém.
Hòa giải và hòa hợp dân
tộc là điều kiện cần cho thắng lợi
của cuộc vận động dân chủ hiện nay và
cũng là điều kiện cần cho thành công của
cố gắng phục hưng đất nước ngày
mai.
Thực thi hòa giải dân
tộc không phải chỉ đơn thuần là một
tình cảm mà còn đòi hỏi những biện pháp cụ
thể. Nhà nước Việt Nam tương lai sẽ
đặt con người tự do làm đối
tượng phục vụ cao nhất. Nhà nước
Việt Nam tương lai sẽ coi đa nguyên như một
giá trị tuyệt đối. Đa nguyên về mọi
mặt tâm linh, văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội.
Nhà nước Việt Nam tương lai sẽ chế tài
nghiêm khắc mọi ngôn ngữ và thái độ xúc phạm
với mọi sắc tộc, mọi cộng đồng,
mọi tín ngưỡng, mọi quan điểm.
Ngược lại nhà nước sẽ khuyến khích và
giúp đỡ tận tình mọi sáng kiến và cố
gắng đem mọi người Việt Nam thuộc
mọi vùng, mọi sắc tộc, mọi tôn giáo, mọi
nhân sinh quan, mọi chính kiến đến gần nhau
hơn trong tinh thần tôn trọng mọi khác biệt. Nhà
nước Việt Nam tương lai sẽ phải
phục hồi danh dự cho những người đã
bị hạ nhục, phải bồi thường
thiệt hại, dù chỉ là một cách không đầy
đủ, cho những nạn nhân. Xóa bỏ hận thù có
nghĩa là sẽ không có những vụ án chính trị,
ngược lại sẽ có một đạo luật
cấm nhà nước truy tố bất cứ ai vì chức
vụ mà họ đã giữ, trừ khi họ đã vi
phạm một cách rất nghiêm trọng ngay chính những
luật lệ đương hành lúc họ tại
chức. Mọi công dân có quyền tố cáo những hà
hiếp mà mình đã là nạn nhân, và nhà nước sẽ
xử lý những tranh tụng đó như những tranh
tụng giữa những công dân bình đẳng
trước pháp luật.
Những biện pháp đó,
được thực hiện với thành tâm hàn gắn
những vết thương do lịch sử để
lại, sẽ giúp chúng ta dần dần tiến tới hòa
hợp dân tộc trong cố gắng xây dựng và chia
sẻ một tương lai Việt Nam chung. Chúng ta sẽ
khép lại một trang sử đau buồn của
đất nước và mở ra một trang sử
mới viết bằng tình tự dân tộc.
4. Phát triển
đất nước trên nền tảng dân chủ, kinh
tế thị trường và sáng kiến cá nhân
Điều nhức nhối
nhất của chúng ta là tình trạng lạc hậu và nghèo
khổ. Do đó trọng tâm của mọi cố gắng
quốc gia phải là phát triển, và một cái nhìn thấu
đáo về vấn đề phát triển là vô cùng quan
trọng.
Ba phần tư nhân loại
vẫn còn đang sống trong nghèo khổ, một nửa
đang sống trong nghèo khổ cùng cực. Cách đây hai
thế kỷ, ngay tại các nước phát triển
nhất, quá phân nửa dân số đã chết trước
tuổi dậy thì. Phát triển như vậy là một
hiện tượng rất mới tại một số
nước nhờ một số điều kiện
đặc biệt mà chúng ta cần nhận diện
để nắm bắt.
Trước hết, chúng ta
hiểu phát triển như thế nào?
Phát triển là một thay
đổi liên tục và kéo dài trong thời gian, cho phép
sử dụng ngày một hữu hiệu hơn tài nguyên và
nhân lực, đem lại cho quốc gia lợi tức ngày
một lớn hơn và cho con người cuộc sống
ngày càng cao hơn về cả vật chất lẫn tinh
thần.
Phát triển là một khái
niệm tương đối. Một quốc gia
được coi là phát triển khi đạt thành tích cao
so với phần còn lại của thế giới về
lợi tức bình quân trên mỗi đầu người,
về giáo dục, y tế, gia cư và cơ sở hạ
tầng, khi hoạt động kinh tế mạnh và
hiện đại, môi trường sinh sống sạch và
đẹp, các phương tiện di chuyển, thông tin,
học hỏi và giải trí dồi dào.
Phát triển, ngay cả với
định nghĩa trên đây, cũng không phải là
tất cả. Sự thành công của một quốc gia,
ngoài phát triển, còn là sự kiện mọi người
gắn bó một cách tự nguyện trong cố gắng xây
dựng một tương lai chung và mỗi người
cảm thấy được làm chủ đ^ời mình,
được sống theo ý mình, được quí
trọng trong một xã hội không đe dọa,
được hưởng phúc lợi do cố gắng
của mình, được bảo đảm những
cơ hội thăng tiến công bình, và có lý do để
tin rằng ngày mai sẽ hơn ngày hôm nay và cuộc sống
của con cái mình sẽ hơn cuộc sống của mình.
Đó là mục tiêu chúng ta muốn đạt tới.
Phát triển không phải
chỉ là sự gia tăng tổng sản lượng
quốc gia. Do đó, một mức độ tăng
trưởng 5% của tổng sản lượng quốc
gia với những hệ thống giáo dục và y tế
hoàn chỉnh, môi trường thiên nhiên được
bảo vệ và cải thiện, lợi tức được
phân chia tương đối đồng đều,
phải được đánh giá là tốt hơn nhiều
lần một tăng trưởng 15% trong đó mọi
vấn đề văn hóa, xã hội và môi sinh bị
bỏ rơi. Một thí dụ cụ thể là
trường hợp của Trung Quốc hiện nay.
Mức độ tăng trưởng tuy khá cao, nhưng
sự thiệt hại gây ra cho môi trường nếu qui
ra chi phí để phục hồi còn cao hơn. Sự chênh
lệch giàu nghèo quá lố và sự chênh lệch giữa các
vùng ngày càng trở thành báo động, thêm vào đó là
gần một phần tư dân số trở thành du
mục sống vất vưởng trên các hè phố hay các
khu tập trung đột xuất tại các vùng ngoại ô.
Chúng ta không thể chấp nhận một tăng
trưởng như thế. Chúng ta tìm kiếm một phát
triển hài hòa và cân bằng, bởi vì chỉ có phát
triển đó mới có thể kéo dài và mới xứng
đáng được coi là một mục tiêu quốc gia.
Tuy phát triển không phải
chỉ là phát triển kinh tế, nhưng phát triển kinh
tế là yếu tố quan trọng nhất và cũng là chìa
khóa cho phát triển cân đối toàn bộ. Chúng ta là
một trong những dân tộc nghèo khổ và chậm
tiến nhất nên phát triển kinh tế là mục tiêu cấp
bách nhất đối với chúng ta.
Chúng ta cần đánh tan ngay
một lấn cấn tai hại.
Bịp bợm lớn nhất
trong thế kỷ 20 đã là luận điệu cho
rằng một xã hội muốn tiến nhanh cần
một chế độ độc tài sáng suốt, cần
đình hoãn xây dựng dân chủ và hy sinh một số
tự do căn bản. Bịp bợm này đã là nguyên nhân
của những tang tóc ghê gớm. Nó đã tạo ra và nuôi
dưỡng các chế độ phát xít quân phiệt
tại Ý, tại Đức và tại Nhật. Nó đã giúp
cho phong trào cộng sản nảy sinh, phát triển và
tồn tại trong ba phần tư thế kỷ. Nó đã
tiếp tay duy trì các chế độ độc tài tại
châu Mỹ La Tinh và châu Á trước đây. Và nó vẫn
đang được dùng làm chỗ dựa lý luận
của nhiều chế độ độc tài khác, trong
đó có Việt Nam.
Những chế độ này
đã chỉ đem lại những kết quả tồi
tệ. Các chế độ độc tài tại Ý,
Đức và Nhật đã tích lũy mâu thuẫn, đã
bế tắc và phải lao đầu vào các cuộc
chiến tự hủy. Chế độ cộng sản
tại Liên Xô đã hủy hoại tài nguyên, môi
trường, đã đày đọa dân chúng rồi
sụp đổ. Tất cả những chế độ
độc tài khác đều có một thành quả giống
nhau : đói khổ và lạc hậu.
Sự thực, phát triển là
hậu quả của tự do và dân chủ. Nhưng vì
tự nó phát triển cũng thúc đẩy và phát huy tự
do dân chủ nên dễ có ngộ nhận giữa hậu
quả và nguyên nhân đưa đến lập luận
cứ tạm chấp nhận độc tài để có
phát triển rồi sau đó phát triển sẽ đem
tới dân chủ. Sự ngộ nhận này đã bị các
tập đoàn độc tài khai thác.
Kinh nghiệm của các dân
tộc chứng minh điều đó.
Hiện tượng phát
triển trên qui mô quốc gia đã bắt đầu
xuất hiện tại châu Âu và Hoa Kỳ sau khi nh¨ững xã
hội đặt nền tảng trên dân chủ
được thành lập. Nguyên nhân đã làm nảy sinh ra
phát triển là trọng lượng của nhà nước
trong đời sống thường ngày được
giảm nhẹ, một hiến pháp dân chủ và ổn
vững được thượng tôn, luật pháp thay
thế cho các quyết định tùy tiện của
người cầm quyền, con người
được tôn trọng và được bảo
vệ, kinh tế hoạt động theo qui luật
của thị trường, hoạt động kinh doanh
được tôn vinh, buôn bán và trao đổi
được đề cao, ý kiến và sáng kiến
được khuyến khích và tưởng thưởng,
lợi nhuận được nâng lên hàng một giá
trị.
Quốc gia châu Á duy nhất
đã bắt kịp các nước phương Tây ngay
đầu thế kỷ 20 là Nhật đã phát triển
được nhờ mau chóng chấp nhận sinh hoạt
kinh tế phương Tây. Dưới cái vung thống
trị của một giai cấp hiệp sĩ kiêu căng
sống tách rời hẳn khỏi quần chúng, một xã
hội dân chủ đã âm thầm hình thành giữa
đại đa số người Nhật và đã
khiến cho nước Nhật vươn lên ngay từ
thế kỷ 18, rồi vươn lên mạnh mẽ
từ nửa sau thế kỷ 19.
Sự kiện hai chế
độ phát xít Ý và quốc xã Đức đã đem
lại một số tiến bộ lúc ban đầu, và
chế độ quân phiệt Nhật đã duy trì
được phát triển trong vài thập niên, giúp ta
nhận diện một yếu tố khác của phát
triển vốn đã có trong những phát triển trước
đây : đồng thuận dân tộc. Cả ba dân tộc
này vào thời điểm đó đều cùng bực
tức vì thua kém và đều có được những lãnh
tụ đủ sức lôi cuốn để đoàn
kết họ trong một cố gắng chung .
Kinh nghiệm của các nuớc
vừa phát triển tại châu Á cần được nhìn
một cách chính xác bởi vì, trái với nhận
định hời hợt của một số người
và trái với giải thích gian trá của các chế
độ độc tài, các quốc gia này đã phát
triển được vì họ đã dân chủ hơn và
tự do hơn các nước chậm tiến khác, mặc
dầu chưa thể nói họ đã đạt tới dân
chủ trọn vẹn và đúng nghĩa.
Các nước châu Mỹ La Tinh
với tài nguyên phong phú đã quằn quại trong hơn
một thế kỷ rưỡi trong lạc hậu
dưới các chế độ độc tài và đã
chỉ vươn lên từ thập niên 1980 nhờ dân
chủ.
Tại châu Âu, ba nước Tây
Ban Nha, Bồ Đào Nha và Hy Lạp, vì vướng mắc
vào các chế độ độc tài mà đã tụt
hậu bi đát ; họ đã chỉ vươn lên từ
thập niên 70 nhờ vứt bỏ được ách độc
tài.
Ngay cả những tiến
bộ kinh tế được ghi nhận gần đây
tại Trung Quốc và Việt Nam cũng không phải là
ngoại lệ : chúng đã có được nhờ kinh
tế thị trường và nhờ một mức
độ tự do lớn hơn.
Kinh nghiệm của mọi dân
tộc đã chứng minh : dân chủ, quyền tư hữu,
kinh tế thị trường, nhà nước nhẹ là
những yếu tố làm nảy sinh ra phát triển kinh
tế.
Nhưng kinh nghiệm cũng cho
thấy cùng những yếu tố ấy đã tạo ra
những phát triển kinh tế khác nhau về vận
tốc và về cường độ tại các quốc
gia khác nhau, và nhiều quốc gia với điều
kiện thiên nhiên bất lợi đã phát triển mạnh
mẽ hơn những quốc gia khác, cũng dân chủ và
còn có tài nguyên phong phú hơn nhiều. Các yếu tố tâm lý
và văn hóa đã đóng góp vai trò quyết định.
Sau khi đã quan sát lịch
sử của các dân tộc chúng ta cũng có thể tiếp
cận hiện tượng phát triển bằng lý luận
kinh tế.
Phát triển kinh tế đòi
hỏi ba yếu tố vừa cần vừa đủ :
con người có ước muốn kinh doanh, có thể kinh
doanh, và có phương tiện để kinh doanh.
Để ước muốn
kinh doanh người dân cần một bối cảnh tâm lý
thuận lợi : hoạt động kinh doanh
được xã hội quí trọng, ý kiến và sáng
kiến được đề cao, sự chấp
nhận rủi ro được tôn vinh ; họ cũng
cần có lý do để lạc quan tin tưởng rằng
kinh doanh sẽ có lợi và lợi tức đó sẽ là
của họ. Nói một cách khác, để kinh doanh, cùng
với một bối cảnh kinh tế lạc quan, nhà kinh
doanh cần một tâm lý xã hội thuận lợi cho kinh
doanh và một bảo đảm chắc chắn về
quyền tư hữu. Yếu tố khởi động
này của phát triển giải thích tại sao các
nước cộng sản đã suy sụp vì không tôn
trọng quyền tư hữu. Nhưng quan trọng
hơn, nó giải thích tại sao hiện tượng phát
triển đã chỉ có tại một số quốc gia
nhờ một tâm lý xã hội thuận lợi.
Để có thể kinh doanh,
doanh nhân cần một xã hội có trật tự và an ninh,
cần được luật pháp đảm bảo và
được tự do hành động ; họ không
thể bị trói buộc bởi quá nhiều qui
định, không bị gò bó trong một kế hoạch
quốc gia cứng chắc, không phải nộp thuế quá
cao, không bị sách nhiễu bởi một guồng máy chính
quyền tham nhũng. Chúng ta nhìn thấy ở đây sự
cần thiết của một thể chế dân chủ
pháp trị, của một hoạt động kinh tế
thị trường thay vì kinh tế hoạch định,
của một guồng máy nhà nước nhẹ. Nhưng
chúng ta cũng nhìn thấy một lần nữa các yếu
tố tâm lý : đạo đức và lương thiện.
Tham nhũng cũng là hậu quả của sự suy
đồi của đạo đức xã hội.
Người kinh doanh dĩ nhiên
cũng cần có phương tiện, nghĩa là có
nguồn nhân lực cần thiết với những
khả năng cần có, có một cơ sở hạ
tầng tốt, có vốn đầu tư, có một
hệ thống tín dụng ngân hàng đắc lực
để huy động vốn luân chuyển. Vốn
đầu tư chỉ là một trong những yếu
tố và cũng không phải là yếu tố quan trọng
nhất. Vốn có ít thì đầu tư ít, và lợi
nhuận sẽ đẻ ra vốn. Vả lại tư
bản có trí khôn và lôgíc của chính nó, ở đâu kinh doanh
có lợi vốn sẽ tìm đến. Điều quan
trọng hơn hết vẫn là con người, những
con người có kỹ năng và có tinh thần trách
nhiệm. Một lần nữa yếu tố tâm lý và
văn hóa là nòng cốt.
Nói chung, phát triển cần
một bối cảnh tự do dân chủ và là một
vấn đề chủ yếu văn hóa và tâm lý. Chính vì
thế mà một số quốc gia dù tài nguyên ít ỏi, dù
bị tàn phá ghê gớm vẫn vươn lên mạnh
mẽ. Nước Đức và nước Nhật
bại trận và tan hoang đã chỉ cần một vài
thập niên để trở thành những nước phát
triển nhất. Dân tộc Hòa Lan chen chúc trên một
mảnh đất nhỏ với tài nguyên thiên nhiên ít
ỏi cũng đã xây dựng được một trong
những quốc gia phồn vinh nhất thế giới.
Chính vì phát triển trước hết là một vấn
đề văn hóa và tâm lý mà cho tới nay nó đã chỉ
giới hạn ở một số quốc gia.
Cần phân biệt tâm lý và
văn hóa với trí tuệ và kiến thức. Bẩm sinh
con người có trí tuệ bằng nhau hay gần bằng
nhau và do đó nhờ giáo dục có thể đạt
tới một trình độ hiểu biết ngang nhau.
Sự khác biệt là tâm lý và văn hóa, là óc cầu tiến,
tính chấp nhận rủi ro của kinh doanh, là tinh
thần trách nhiệm, là cách ứng xử trong cuộc
sống tập thể.
Chúng ta cần thay đổi xã
hội và con người để có phát triển.
Chúng ta cần một xã hội
dân chủ, quí trọng con người, đặt lòng tin
ở con người, để cho con người tự
do quyết định xây dựng đời mình. Chúng ta
cần một nhà nước pháp trị, có luật pháp
đầy đủ và không có quá nhiều thủ tục,
chúng ta cần một cơ chế thị trường thay
vì một kế hoạch áp đặt.
Chúng ta cần những con
người tự do, trách nhiệm, lương thiện,
gắn bó vào cộng đồng, cầu tiến và thi
đua chứ không ghen tức và phá hoại. Chúng ta cần
những con người ham thích kinh doanh, khao khát làm giàu
một cách lương thiện.
Chúng ta cần một bộ máy
kinh tế hoạt động không cưỡng chế. Nhà
kinh doanh phải được phép tự do hành
động theo các qui luật khách quan của kinh doanh và
thị trường. Công bằng xã hội là một ưu
tư thường trực của một chính quyền
đứng đắn, nhưng công bằng xã hội
phải được thực hiện ở khâu phân
phối lợi tức quốc gia, qua thuế khóa, chứ
không thể can thiệp trực tiếp vào sự
điều hành hoạt động kinh doanh.
Chúng ta cũng cần một
bối cảnh pháp lý, nghĩa là hiến pháp và pháp luật,
ổn định để người dân có thể yên
tâm xây dựng cuộc sống và lập ra những dự
định cho tương lai mà không lo sợ một thay
đổi luật chơi đột ngột làm hỏng
dự án kinh doanh của mình.
Nhưng hiến pháp và luật
pháp ổn vững không có nghĩa là chính quyền ổn
vững. Sự thay đổi thường xuyên
người cầm quyền trong một bối cảnh
pháp lý ổn vững không hề cấm cản cảnh sát
tiếp tục bảo vệ an ninh trật tự, không
hề cấm cản các thẩm phán tiếp tục xử
án và cũng không hề cấm cản một nhà máy tiếp
tục hoạt động. Điều có thể tác
hại cho sinh hoạt kinh tế là những cuộc cách
mạng làm đảo lộn tất cả, là những thay
đổi đột ngột luật pháp và định
hướng quốc gia.
Đẩy xa lý luận hơn
nữa, ta còn có thể nói những chính phủ dân chủ
không có đa số áp đảo để thay đổi tùy
tiện luật pháp và chính sách còn có thể là một
đảm bảo cho sự ổn định bối
cảnh pháp lý, và do đó có lợi cho phát triển. Một
chính quyền áp đảo và nhiều quyền lực
chỉ cần thiết để có thể quyết
định mau chóng những thay đổi, và áp đặt
một kế hoạch phát triển quốc gia. Nhưng
kế hoạch quốc gia là điều chúng ta nên tránh.
Kế hoạch quốc gia là một sản phẩm duy ý
chí, tàn dư của thời đại thế giới
chưa đủ sáng suốt và kinh nghiệm để
nhận định rằng cần để cho xã hội,
qua qui luật thị trường khách quan, quyết
định những gì cần làm, làm tới mức nào và
làm như thế nào. Kế hoạch quốc gia là một
cản trở cho phát triển mà chúng ta phải loại
bỏ, điều chúng ta cần là một định
hướng cho quốc gia và những dự án cho từng
vấn đề, đặc biệt là những dự án
xây dựng cơ sở hạ tầng. Dĩ nhiên trong
một hoàn cảnh còn khó khăn và còn nhiều trở
ngại cho phát triển, chúng ta cần một chính quyền
có khả năng quyết định những chọn lựa
cần thiết nhằm tháo gỡ những ách tắc do quá
khứ để lại. Nhưng khả năng này một
chính quyền dân chủ và nhẹ vẫn có thể có
được nhờ thuyết phục để tạo
ra đồng thuận và hậu thuẫn của quần
chúng trên một số chọn lựa căn bản phải
làm.
Tóm lại, để phát
triển đất nước, và trước hết là
phát triển kinh tế, chúng ta cần một thể
chế dân chủ, một nhà nước pháp trị, một
sinh hoạt kinh tế thị trường, một sự
tôn trọng tuyệt đối ý kiến và sáng kiến cá
nhân, một niềm tin mạnh mẽ vào con người.
Thể chế đó sẽ làm nảy nở óc sáng tạo,
tinh thần cầu tiến, tinh thần trách nhiệm.
Nhưng chúng ta cũng cần một cố gắng văn
hóa quan trọng để thượng tôn những giá
trị của tiến bộ và đưa những giá
trị đó vào tâm hồn và phản xạ của mọi
người. Những giá trị đó là hòa bình, tự do,
dân chủ, nhân quyền, bình đẳng, nhà nước pháp
trị, hợp tác, lợi nhuận liên đới và môi
trường.
Xây dựng một xã hội dân
chủ đa nguyên, phát huy các giá trị tiến bộ, chúng
ta sẽ có phát triển, đặc biệt là phát triển
kinh tế. Đó là chủ thuyết phát triển của
chúng ta. Chúng ta quả quyết rằng một xã hội
như thế và với những giá trị như thế dù
muốn không phát triển cũng không được.
Ngược lại, một xã hội không dân chủ,
hoặc không có những giá trị tiến bộ thì dù
muốn và cố gắng đến đâu cũng sẽ
không có phát triển, hay chỉ có phát triển ở một
mức độ thấp. Tài nguyên thiên nhiên và vốn
đầu tư là những yếu tố rất thứ
yếu.
Trong một chủ thuyết
phát triển như thế, vai trò của nhà nước
chủ yếu là gìn giữ hòa bình và trật tự an ninh,
bảo đảm quốc phòng và công lý, tạo những quan
hệ bang giao tốt với cộng đồng thế
giới, hòa giải và trọng tài những tranh tụng
của xã hội dân sự. Vai trò của nhà nước
trong kinh tế sẽ được giới hạn trong ba
phạm vi : thuế, chi tiêu công cộng và điều
chỉnh khối lượng tiền tệ. Thuế để
nhà nước có ngân sách làm nhiệm vụ của mình và
bảo đảm an sinh và liên đới xã hội. Các chi
tiêu công cộng để xây dựng, bảo trì và cải
thiện cơ sở hạ tầng, thúc đẩy, kích
thích một số ngành nghề. Việc điều
chỉnh khối lượng tiền tệ lưu hành,
chủ yếu qua ấn định một mức lãi
suất, có ảnh hưởng trực tiếp trên giá
cả, đầu tư và tăng trưởng. Trong cả
ba phạm vi đó, nhà nước cũng cần hành động
với tất cả dè dặt để tránh đảo
lộn sinh hoạt kinh tế. Ổn định là yếu
tố cốt lõi của kinh doanh. Riêng việc ấn
định lãi suất, chúng ta phải tránh trường
hợp chính quyền hành động theo những yêu cầu
chính trị ngắn hạn, bằng cách giao phó cho một
định chế ngân hàng trung ương xuất phát
từ chính phủ nhưng không chịu sự chi phối
tùy tiện của chính phủ.
Một
lần nữa, nhu cầu phát triển buộc ta phải có
một nhà nước hòa giải và trọng tài để
cho xã hội dân sự lo việc phát triển thay vì một
nhà nước chỉ huy và định đoạt thay cho
xã hội dân sự. Vai trò hòa giải và trọng tài trong sinh
hoạt kinh tế buộc nhà nước phải từ
bỏ mọi chức năng kinh doanh. Các công ty quốc
doanh không nên có, hay nếu có thì cần được coi là
những bó buộc chẳng đặng đừng trong
một thời gian nhất định. Trong chủ
thuyết phát triển của chúng ta, nhà nước không
chen lấn với xã hội dân sự, mà tập trung
mọi cố gắng để làm tròn và làm tốt
chức năng thực sự của một nhà
nước.
IV. Những
định hướng lớn
Bước vào thế kỷ 21,
chúng ta phải làm lại đất nước. Chúng ta
phải đổi mới hoàn toàn hệ thống chính
trị, kinh tế, xã hội, quan hệ giữa nhà
nước và người dân, quan hệ giữa
nước ta và thế giới ; chúng ta phải xét lại
vai trò của xã hội dân sự, chọn lựa những
giải pháp dài hạn cho các vấn đề công bằng
xã hội và giới hạn dân số.
Chúng ta sẽ làm lại
đất nước trên những định
hướng lớn sau đây :
1. Xây dựng đất
nước trên những giá trị thay vì một chủ
nghĩa
Một xã hội tiến bộ
phải được xây dựng trên nền tảng
của những giá trị tiến bộ.
Các nước phương Tây
sở dĩ phát triển mạnh mẽ và vượt
hơn hẳn phần còn lại của thế giới là
vì xã hội của họ đặt nền tảng trên
những giá trị cơ bản đúng. Những giá
trị đó là hòa bình, tự do, dân chủ, bình
đẳng, nhân quyền, nhà nước pháp trị,
đối thoại, hợp tác, lợi nhuận, môi
trường và liên đới. Những giá trị này không
phải của riêng người phương Tây mà vốn
đã hiện diện trong mọi xã hội và trong mọi
nền văn minh. Ưu điểm của các nước
phương Tây là họ đã biết đề cao và phát
huy triệt để một phần lớn trong số các
giá trị này để lấy làm nền tảng cho xã
hội. Nhờ vậy họ đã có được
sức mạnh và sự phồn vinh. Tiếp xúc với các
nước phương Tây, các quốc gia đều nhận
ra sự thua kém của mình và đều tìm cách thỏa
hiệp với nền văn minh phương Tây. Tuy nhiên
quán tính tự nhiên đã khiến hầu hết các quốc
gia đều có khuynh hướng chỉ chấp nhận
một phần những thành tố của xã hội
phương Tây để hội nhập nó vào truyền
thống của mình, chẳng hạn như học hỏi
kỹ thuật phương Tây trong khi v¨ẫn giữ nguyên
cơ cấu xã hội cũ. Nhưng một nền văn
minh là một tổng thể cấu tạo bởi
những giá trị gắn bó với nhau cho nên rất khó
lấy một thành tố của một nền văn minh
để ghép vào một nền văn minh khác. Không thể
chấp nhận kỹ thuật của phương Tây trong
khi vẫn từ chối những giá trị cơ bản
đã làm nẩy sinh và đã thúc đẩy sự tiến phát
của các kỹ thuật đó. Kinh nghiệm của các
quốc gia đã chứng tỏ rằng thái độ
nửa chừng này chỉ đem lại những thành công
giới hạn. Nước Nga mặc dầu đã bắt
đầu canh tân từ cuối thế kỷ 17 đã không
bắt kịp được Tây Âu và đã khủng
hoảng, cuối cùng trở thành một chế độ
cộng sản với hậu quả tai hại mà thế
giới đã thấy ; nước Nhật đã tích
lũy những mâu thuẫn để rồi bị dẫn
đến chiến tranh tự hủy. Ngày nay cả
Nhật và Nga đều đã nhận ra sai lầm đó.
Nhật đã chấp nhận toàn bộ các giá trị
của thế giới tiến bộ từ sau Thế
Chiến II và Nga cũng đang chuyển hóa mạnh mẽ
theo chiều hướng đó.
Chấp nhận một cách thành
thực và quả quyết những giá trị chính trị,
văn hóa, xã hội của thế giới tiến bộ
là điều kiện tiên quyết. Nhật Bản vì
chọn lựa như vậy đã trở thành một
cường quốc hàng đầu thế giới. Các
nước châu Á khác từ ba thập niên gần đây
đi theo khuôn mẫu Nhật Bản cũng đang
trỗi dậy mạnh mẽ. Tuy nhiên, vì vẫn còn
nhiều vướng mắc với quá khứ và chưa
chọn lựa một cách dứt khoát các giá trị
tiến bộ mới, đặc biệt là dân chủ, các
nước vừa phát triển tại châu Á đã tích
lũy nhiều mâu thuẫn dẫn tới cuộc khủng
hoảng trầm trọng trong năm 1997 và đã chỉ
bắt đầu phục hồi sau khi đã dân chủ
hóa. Chấp nhận toàn bộ các giá trị tiến bộ
là chọn lựa chúng ta phải làm và phải làm một
cách thật quả quyết. Giữa sự dùng dằng,
lưỡng lự của các nước trong vùng, chọn
lựa này là một cơ may cho phép chúng ta vươn lên
bắt kịp và vượt qua họ.
Trong những giá trị trên
đây, giá trị mà ta cần nhất là hòa bình. Truyền
thống chống ngoại xâm dần dần đã khiến
ta coi bạo lực như là phương cách tự nhiên
để giải quyết xung đột. Ta quen tôn vinh
những anh hùng có chiến công hiển hách mà coi nhẹ
những cố gắng xây dựng âm thầm, nền
tảng của mọi tiến bộ. Từ nay chúng ta
phải nguyền rủa bạo lực và nâng hòa bình lên làm
một giá trị tuyệt đối.
Chúng ta đừng lo sợ
chấp nhận những giá trị mới sẽ làm ta
mất đi quốc hồn quốc túy. Những giá
trị này đã có sẵn trong xã hội ta, chỉ tiếc
rằng ta đã không phát huy chúng một cách đầy
đủ đến nỗi phải khổ nhục và thua
kém như ngày nay. Chấp nhận chúng không phải là tự
phủ nhận chúng ta mà chỉ có nghĩa là phát huy cái hay
sẵn có trong chúng ta. Vả lại, tiến lên và bắt
kịp thế giới là điều kiện để
chúng ta có thể tồn tại như một quốc gia và
giữ được văn hóa và bản sắc dân
tộc.
Trên những giá trị chung các
nước phương Tây đã xây dựng nên nhiều
nếp sống khác nhau tùy đặc thái riêng của
mỗi nước. Xã hội Anh khác với xã hội Pháp, văn
hóa Đức khác với văn hóa Ý, nước Mỹ
không giống như nước Thụy Điển. Trên
căn bản các giá trị mới Nhật Bản và nhiều
nước châu Á khác vẫn giữ được
truyền thống của họ. Trên căn bản các giá
trị tiến bộ Việt Nam cũng vẫn sẽ là
Việt Nam, nhưng là một Việt Nam vinh quang hơn.
Chúng ta cần một cuộc
vận động tư tưởng lớn. Giáo dục
của ta, luật pháp của ta, các sinh hoạt văn hóa,
xã hội, kinh tế của ta đều phải nhấn
mạnh và tôn vinh các giá trị tiến bộ. Trường
học ngoài sứ mệnh cốt lõi của nó là chuyển
giao kiến thức, còn phải là môi trường tập
quen tuổi trẻ với tinh thần bao dung, tinh thần
trách nhiệm, cách suy nghĩ tự do và khách quan và lòng yêu quí
đất nước, đồng bào, nhân loại và thiên
nhiên. Một cố gắng đặc biệt cũng
sẽ được dành cho thể dục thể thao
nhằm phát huy óc khách quan, tinh thần tranh đua trong hòa
bình, tinh thần thượng tôn luật pháp. Cuộc
vận động tư tưởng này là cố gắng
quan trọng nhất trong mọi cố gắng, bởi vì
đây chính là cố gắng xây dựng nền tảng
của xã hội mới.
2. Lấy tự do làm
động lực để phát huy óc sáng tạo và tinh
thần cầu tiến
Dân tộc ta có truyền
thống giữ nước vẻ vang, nhưng bù lại ta
cũng đã mất quá nhiều thời giờ và nghị
lực cho cố gắng chống ngoại xâm. Trong
những tranh đấu cam go ấy ta luôn luôn phải
đề cao kỷ luật và sự nhất trí, luôn luôn
phải gác lại những tranh cãi để
đương đầu với những vấn
đề cấp bách. Lịch sử chật vật ấy
một mặt khiến chúng ta có khả năng thích nghi cao
với điều kiện sinh sống nhưng mặt khác
cũng làm ta dần dần mất đi cái nhìn dài hạn,
sáng kiến, óc phát minh và tinh thần mạo hiểm.
Chúng ta có một bờ biển
dài và một đại dương hiền hậu,
nhưng biển cả hình như không có một tiếng
gọi nào với chúng ta cả. Chúng ta đã thiếu
hẳn quyết tâm chinh phục và tận dụng
đại dương. Chúng ta không có kỹ thuật
đóng tàu và đi biển, không có đội thương
thuyền, không có những nhà hải hành lớn. Chúng ta
chỉ sống với đất như một dân tộc
lục địa. Chúng ta đã hài lòng với khuôn mẫu
Khổng Mạnh từ đời này qua đời khác mà
không hề có ý định thay đổi, mặc dầu
khuôn mẫu độc đoán và hà khắc đó sau khi
đã cho phép chúng ta đạt những thành tựu lớn
lúc ban đầu, đã bắt chúng ta dẫm chân tại
chỗ trong nhiều thế kỷ sau đó.
Óc sáng tạo và tinh thần
cầu tiến là điều chúng ta phải học và
tập quen. Muốn như thế chúng ta phải khuyến
khích và tôn vinh tự do suy nghĩ và phát biểu. Chúng ta
cần nâng lên hàng một nguyên tắc tuyệt đối
là trong nước Việt Nam tương lai sẽ không
thể có những vấn đề cấm bàn tới và
cũng không thể có những ý kiến cấm nêu ra. Không
một người Việt Nam nào có thể bị trừng
phạt vì lối sống của mình hay vì những gì mình
phát biểu, trừ trường hợp trực tiếp
kêu gọi bạo lực.
3. Phát huy lòng yêu
nước tự nguyện
Trong gần suốt dòng lịch
sử chúng ta sống dưới những chế
độ quân chủ tuyệt đối coi đất
nước của riêng một dòng vua, khi chúng ta không bị
ngoại thuộc. Lòng yêu nước của chúng ta vì
vậy không có điều kiện để phát triển.
Khi ý niệm quốc gia như là của mọi
người và phải được sự đóng góp
của mọi người xuất hiện, do hậu
quả của một di sản trong đó vua là trời và
dân là nô lệ, nó đã mau chóng bị tuyệt đối
hóa. Tổ quốc trở thành thiêng liêng, tối
thượng, không có trách nhiệm nào và không chấp
nhận một đòi hỏi nào. Tổ quốc đó
đã được dùng làm chiêu bài cho quá nhiều tội
ác. Chiến tranh, tang tóc, thất vọng, sự chịu
đựng quá lâu một chế độ độc tài
vừa tồi dở vừa bạo ngược, mặc
cảm thua kém các dân tộc khác làm cho lòng yêu nước
của chúng ta bị tổn hại trầm trọng. Chính
vì lòng yêu nước đã bị suy giảm mà trước
đây chúng ta đã để cho đảng cộng
sản, một đảng mà lý tưởng là phục
vụ cho một phong trào quốc tế thay vì đất
nước, xuất hiện như một đảng yêu
nước, lôi kéo được một số đông
đảo đồng bào và khống chế chính
trường. Chính vì ý chí và lòng yêu nước đã hao mòn
mà ngày nay chúng ta đã không phản ứng đủ
quyết liệt trước một chế độ
độc tài đảng trị coi đất nước
là của riêng mình như các vua chúa ngày xưa, trong khi cả
nhân loại đang tiến về dân chủ và chính chúng ta
cũng biết đất nước rất cần dân
chủ.
Nhưng chúng ta là người
Việt Nam, và tương lai của chúng ta gắn liền
với tương lai của đất nước
Việt Nam. Chúng ta không có chọn lựa nào khác hơn là xây
dựng một tương lai Việt Nam chung. Và để
xây dựng tương lai chung đó, lòng yêu nước
vẫn là mẫu số chung bắt buộc. Chúng ta cần
một sức bật mới của lòng yêu nước.
Chúng ta cần phục hồi và phát minh lại lòng yêu
nước.
Chúng ta cần xác định
lòng yêu nước như một tình cảm tự
nguyện của những con người tự do, ràng
buộc mật thiết với nhau để xây dựng
một tương lai chung cho mình và cho con cháu. Chúng ta
cần để cho mỗi người yêu nước theo
cách của mình, chúng ta không thể để cho lòng yêu
nước bị đồng hóa với sự tán thành
một chủ nghĩa. Chúng ta cần hòa giải người
Việt Nam với đất nước. Chúng ta cần
một tổ quốc hiền hòa, một tổ quốc có
trái tim, một tổ quốc đáng yêu, một tổ quốc
của nhân quyền và dân quyền, một tổ quốc
khuyến khích, một tổ quốc có trách nhiệm và
gần gũi với mọi người thay vì quá thiêng
liêng đến nỗi trở thành trừu tượng và
xa cách.
Muốn như thế chính
quyền, người đại diện và hành động
nhân danh tổ quốc, phải là một chính quyền khiêm
tốn, cần kiệm và tận tụy, quí trọng
từng người dân và để cho mỗi người
thấy rõ ràng mình được quí trọng. Chính quyền
ấy sẽ hóa giải mọi hận thù, sẽ nhân danh
sự liên tục quốc gia để xin lỗi, phục
hồi danh dự và bồi thường thiệt hại
cho mọi nạn nhân của những oan ức. Chính
quyền ấy sẽ thường trực cảnh giác
để không một thành phần dân tộc nào cảm
thấy bị bỏ rơi. Chính quyền ấy sẽ
không bắt bất cứ ai phải yêu nước, trái
lại sẽ dồn mọi cố gắng tạo
điều kiện để mọi người có
thể yêu nước.
Cùng với dân chủ tự do,
ý kiến và sáng kiến, nhưng trên tất cả, lòng yêu
nước sẽ là một vũ khí chủ yếu giúp
chúng ta chinh phục tương lai.
4. Tôn trọng và phát huy
xã hội dân sự
Mọi quốc gia văn minh
đều phải đặt nền tảng trên xã hội
dân sự. Xã hội dân sự là toàn thể các giáo hội,
hiệp hội, câu lạc bộ, các tổ chức
thiện nguyện, các nghiệp đoàn, hợp tác xã, công
ty, xí nghiệp. Nói chung, đó là tất cả các kết
hợp của người dân, được thành lập
để cùng theo đuổi một số mục đích
chung và không nhắm tranh giành quyền lực chính trị.
Ý niệm xã hội dân sự
đã được xuất hiện cùng một lúc với
các xã hội văn minh. Đó là những sợi dây
chằng chịt gắn bó những con người với
nhau và gắn bó con người với xã hội. Những
sợi dây liên lạc đan xen đó tạo ra sự
bền chắc của quốc gia. Các kết hợp công dân
tạo thành xã hội dân sự cũng là những cái nôi cho
ý kiến, sáng kiến và tiến bộ. Một xã hội
dân sự mạnh bảo đảm các ý kiến mới
được nảy sinh nhanh chóng, các mâu thuẫn
được phát hiện và giải quyết kịp
thời, xã hội không ngừng tiến hóa trong hòa bình và
trật tự.
Trong mô hình xã hội của chúng
ta, xã hội dân sự còn được giao phó một vai
trò quan trọng là thực hiện liên đới xã hội,
giúp đỡ và bênh vực những người yếu kém
và thiếu may mắn.
Mọi kết hợp
đều tạo ra sức mạnh. Sức mạnh của
xã hội dân sự là sức mạnh tổng hợp,
nhưng không bao giờ thống nhất, của các kết
hợp công dân có khi cùng hướng với nhau, có khi
biệt lập với nhau và cũng có khi đối
chọi với nhau. Sức mạnh của xã hội dân
sự từng lúc và từng cơ hội hòa nhập
với nhà nước hay đối lập với nhà
nước, nhưng lúc nào cũng ảnh hưởng trên
nhà nước và không bao giờ có tham vọng tranh quyền
với nhà nước bởi vì nó không có và không thể có
tham vọng chính trị.
Xã hội dân sự đảm
bảo sự năng động của xã hội và
đồng thời cũng bảo đảm tự do, dân
chủ, nhân quyền, ngăn chặn mọi ý đồ
độc tài chuyên chính. Mọi chế độ
độc tài bạo ngược đều nhắm
trước hết tiêu diệt xã hội dân sự. Bản
chất của các chế độ độc tài là
dựa trên một thiểu số để khống
chế một xã hội phân hóa. Các bạo quyền không
cần dân chúng tin yêu mình mà chỉ cần người dân
đừng gắn bó với nhau để không có sức
đề kháng. Không gì thỏa mãn các tập đoàn
độc tài hơn là sự thờ ơ và bất lực
của quần chúng.
Triết lý của một
chế độ dân chủ, trái lại, coi xã hội dân
sự là thành tố áp đảo và nền tảng của
quốc gia vì thế vai trò của nhà nước là làm cho
các kết hợp công dân ngày càng đông đảo, không
ngừng tiến lên và mạnh lên để đóng góp tích
cực cho sự phồn vinh của xã hội. Nhà
nước dân chủ đa nguyên tự coi mình là công cụ
của xã hội dân sự với sứ mệnh bảo
đảm hoạt động lành mạnh của xã
hội dân sự, để xã hội dân sự tạo
hạnh phúc cho các công dân. Đó không phải là một sự
từ nhiệm mà là một triết lý chính trị mới
của một chính quyền đủ tự tin để
đặt lòng tin vào các công dân. Trong quan hệ biện chứng
với xã hội dân sự, nhà nước dân chủ đa
nguyên tự coi mình là người trọng tài, phối
hợp và thể hiện những nguyện vọng của
xã hội dân sự. Nhà nước phục vụ chứ
không khống chế xã hội dân sự.
Sẽ không thể có một
cản trở nào cho sự thành lập và phát triển của
các kết hợp công dân. Đặc biệt các hiệp
hội không có mục đích lợi nhuận sẽ chỉ
cần khai báo sự thành lập chứ không cần
giấy phép hoạt động. Các hiệp hội có
mục đích văn hóa, xã hội còn có quyền đòi
hỏi nhà nước giúp đỡ.
5. Xác định
Việt Nam là đất nước xây dựng trên các
cộng đồng
Đất nước ta tuy có
một lịch sử dài nhưng lại là một
đất nước mới. Miền Trung mới hội
nhập xong từ th°ê kỷ 17, miền Nam từ thế
kỷ 18. Nước ta đã tiếp nhận rất
nhiều đóng góp mới về đất đai và
chủng tộc. Tuy vậy tổ chức của ta lại
không thích nghi với những thay đổi đó và vẫn
được quan niệm một cách sai lầm như là
đất nước của một cộng đồng
duy nhất : cộng đồng người Kinh. Lịch
sử của ta là lịch sử của người Kinh.
Văn hóa của ta là văn hóa của người Kinh. Các
quan niệm về đạo lý, xã hội, luật pháp
đều dựa trên người Kinh và nhắm phục
vụ cho người Kinh. Có lẽ là quá trình mở
nước và giữ nước khó khăn của ta đã
không cho ta thời giờ và phương tiện để
suy nghĩ một cách nghiêm túc về một chính sách
cộng đồng, nhưng phải nói thực là chúng ta
rất thiếu sót về điểm này. Trong suốt dòng
lịch sử, trừ một vài ngoại lệ ít ỏi,
người Kinh hầu như chưa hề nhìn nhận
một trách nhiệm nào đối với các sắc
tộc ít người mà chỉ áp đặt khuôn mẫu
của mình, nếu cần bằng bạo lực. Tình
trạng này nếu không được nhận định
rõ rệt để kịp thời có chính sách thỏa
đáng có thể dẫn tới những hậu quả
rất tai hại, nhất là trong bối cảnh thế
giới hiện nay và sắp tới. Nhiều quốc gia
đang và sẽ còn phải khốn đốn vì những
cuộc nổi dậy cuồng nhiệt của các sắc
tộc ít người vùng lên đòi bản thể. Nếu
chúng ta không cảnh giác để cho tình trạng này xảy
ra thì hai vùng rộng lớn của đất nước
là miền Thượng Du phía Bắc và miền Cao Nguyên
Trung Phần có thể trở thành bất ổn và không phát
triển được.
Các cộng đồng
đều phải được tôn trọng như nhau
trong một đất nước Việt Nam
được định nghĩa như là đất
nước của các cộng đồng. Cộng
đồng người Việt gốc Khmer đã sống
từ ngàn xưa tại miền Nam, cộng đồng
người Việt gốc Hoa đã góp công lớn khai
mở ra miền Nam phải được coi là những
người Việt Nam trọn vẹn trước
luật pháp cũng như trong tình cảm dân tộc.
Quốc gia Việt Nam phải
gạt bỏ hẳn ý đồ đồng nhất hóa
để mưu tìm đồng tiến trong dị
biệt. Chúng ta phải khẳng định rằng
đất nước Việt Nam không được
định nghĩa bằng một chủng tộc mà
bằng sự chấp nhận chia sẻ một
tương lai chung.
Ngày nay người Kinh đã
chiếm đa số trên khắp lãnh thổ, giải pháp
thành lập những vùng tự trị cho các sắc tộc
không còn khả thi nữa, nhưng tản quyền sẽ
cho phép các sắc tộc có tiếng nói đáng kể trong
các chính quyền địa phương. Văn hóa, ngôn
ngữ của các sắc tộc ít người phải
được coi là thành phần của văn hóa Việt
Nam mà nhà nước có nhiệm vụ gìn giữ. Lịch
sử Việt Nam cũng phải được xét lại
và được coi như lịch sử của các
sắc dân đã hợp lại để tạo thành
đất nước Việt Nam.
Tinh thần tôn trọng các
cộng đồng cũng phải được mở
rộng ra tới các cộng đồng tôn giáo, các cộng
đồng tư tưởng, các cộng đồng
nghề nghiệp và các cộng đồng không thành hình thái
do nếp sống khác nhau của từng địa
phương mà có. Các cộng đồng này phải
được đảm bảo chỗ đứng và
tiếng nói trong một định chế quốc gia
với nhiều thẩm quyền.
Kể từ ngày 30-4-1975 chúng ta
lại có thêm một cộng đồng mới : cộng
đồng người Việt hải ngoại. Những
người Việt Nam này đã phải bỏ nước
ra đi vì không thể chịu đựng những biện
pháp hạ nhục, trù dập và phân biệt đối
xử. Đất nước Việt Nam phải mở
rộng vòng tay và tấm lòng đối với họ.
Họ phải được nhìn nhận quyền công dân
tức khắc và trọn vẹn, cho họ cũng như
cho con cái sinh ra tại nước ngoài.
Sự hình thành của cộng
đồng Việt Nam hải ngoại là một yếu
tố rất mới và một may mắn lớn cho
đất nước. Nhờ cộng đồng này
người Việt Nam đã làm quen được với
mọi nếp sống và mọi nền văn minh, đã
thử nghiệm mọi khuôn mẫu tổ chức xã
hội, đã len lỏi vào mọi bộ môn khoa học
kỹ thuật. Cộng đồng này, một khi nối
lại được quan hệ bình thường với
đất nước, sẽ là một bảo đảm
rằng Việt Nam sẽ là một nước cởi
mở, sẽ rũ bỏ được mọi cố
chấp và thành kiến, sẽ vĩnh viễn ra khỏi ngõ
cụt cố chấp. Cộng đồng này tuy chưa
đông nhưng có tiềm năng đóng góp lớn cho
đất nước. Người Việt hải
ngoại sẽ là những đầu cầu khoa học,
kỹ thuật, văn hóa, thương mại vô cùng quí báu
mà nhà nước Việt Nam không có phương tiện
để tạo ra. Kinh nghiệm cho thấy rằng các
quốc gia phát triển mau chóng trong những năm gần
đây đều đã nhờ sự đóng góp của
một cộng đồng hải ngoại hùng mạnh.
Bất cứ một nhà nước Việt Nam khôn ngoan nào
cũng phải khuyến khích liên lạc giữa trong và
ngoài nước, nhìn nhận một thực thể
Việt Nam Hải Ngoại và tìm mọi sáng kiến
để cộng đồng Việt Nam hải ngoại
ngày một lớn mạnh.
6. Dứt khoát chọn
lựa một nền kinh tế thị trường
lấy tư doanh làm nền tảng
Kinh nghiệm thế giới
trong nhiều thập niên qua đã chứng tỏ rằng
các chính sách kinh tế tập thể, quốc doanh
đều dẫn đến thất bại. Kinh nghiệm
cũng đã cho thấy rằng thị trường
tự do là hướng dẫn chính xác nhất cho sản
xuất và là bảo đảm chắc chắn nhất cho
một sự phân phối hiệu nghiệm. Chọn
lựa kinh tế phải có cho Việt Nam là một nền
kinh tế thị trường, lấy xí nghiệp tư
làm nền tảng, lấy óc kinh doanh và sáng kiến làm
sức mạnh, lấy tinh thần cầu tiến và làm
giàu làm động cơ, lấy lợi nhuận làm
phần thưởng và chất kích thích.
Chọn lựa ấy có
nghĩa là nhà nước sẽ không làm tất cả
những gì mà tư doanh có thể làm được. Vai trò
kinh tế chủ yếu của nhà nước là bảo
đảm sự ổn vững của đồng
tiền, ngăn ngừa những cạnh tranh bất chính
và đầu tư vào những ngành nhiều triển
vọng mà tư nhân chưa dám hoặc chưa đủ
khả năng đầu tư. Nhà nước cũng có
chức năng cảnh giác trước những khuynh
hướng kinh doanh có hại và khuyến khích những
hoạt động kinh tế có lợi, nhưng nhà
nước thực hiện chức năng này chủ
yếu bằng thông tin và nâng đỡ chứ không phải
bằng mệnh lệnh và cấm đoán. Nhà nước
sẽ dồn mọi cố gắng bảo vệ sự
toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ trật tự an ninh,
bảo vệ công lý, bảo vệ môi trường sinh
sống, phát huy các mối bang giao quốc tế có lợi,
xây dựng và củng cố đồng thuận dân
tộc, nghĩa là làm đúng chức năng của một
nhà nước.
7. Không ngừng cảnh
giác bảo vệ công bằng xã hội
Trong các nhiệm vụ của
nhà nước dân chủ đa nguyên, nhiệm vụ
trọng yếu nhất là bảo đảm công bằng xã
hội. Trong căn bản triết học của nó,
chủ nghĩa đa nguyên tôn trọng mọi thành phần
trong xã hội, do đó nó không chấp nhận để
một thành phần bóc lột và chà đạp một thành
phần khác. Chúng ta tôn vinh lợi nhuận như một giá
trị và tìm kiếm lợi nhuận chủ yếu là
để có phương tiện thực hiện liên
đới xã hội. Vả lại, một dân tộc không
có liên đới thì không còn là một dân tộc. Chúng ta
hiểu công bằng xã hội là liên đới xã hội.
Chúng ta không thể bỏ rơi những người
yếu kém, sa cơ lỡ bước, như một xã
hội văn minh không thể từ khước một cái
nạng cho người thương tật. Chúng ta nhìn
nhận sự bình đẳng của mỗi con
người trong xã hội và chúng ta cần dành những
phương tiện để thực hiện sự bình
đẳng đó.
Công bằng xã hội là
điều kiện cơ bản để giữ gìn
sự bền chắc của nền tảng xã hội,
bảo đảm sự tham gia tích cực và phấn
khởi của mọi người vào tương lai
đất nước, tránh những xung đột có
thể làm gãy đổ đà tiến của dân tộc
về tương lai và đưa đến bạo
loạn.
Trong thực tế, phát
triển kinh tế thường đẻ ra và làm trầm
trọng thêm những chênh lệch trong xã hội. Nhiệm
vụ trọng yếu của nhà nước là ngăn
chặn và làm giảm thiểu những nguyên nhân căng
thẳng mà sự phát triển, vì không thể nào hoàn toàn cân
đối, chắc chắn sẽ đem lại.
Công bằng xã hội đòi
hỏi một cố gắng không ngừng trong việc tái
phân phối lợi tức quốc gia nhằm bênh vực
những thành phần yếu kém.
Công bằng xã hội đòi
hỏi một hệ thống bảo trợ xã hội
đảm bảo những nhu cầu tối thiểu
về thực phẩm và sức khỏe cho mọi người.
Công bằng xã hội đòi
hỏi một hệ thống giáo dục và đào tạo
phổ cập và liên tục đảm bảo những
cơ hội thăng tiến đồng đều cho
mọi công dân.
Nhìn một cách ngắn hạn
công bằng xã hội có thể là một gánh nặng cho
quốc gia và một trở ngại cho phát triển kinh
tế nhưng, nhìn một cách dài hạn hơn và sáng suốt
hơn, nó là một bắt buộc để đà phát
triển kinh tế có thể tiếp tục. Công bằng xã
hội cũng là điều kiện tối cần
thiết để đảm bảo tình tự dân tộc
và sự gắn bó của quốc gia.
Công bằng xã hội tuyệt
đối là điều không thể có. Điều quan
trọng là nhà nước coi công bằng xã hội là ưu
tư thường trực. Chính vì công bằng xã hội là
vấn đề vừa cần thiết, vừa tế
nhị mà chúng ta phải gìn giữ nó thật cẩn
trọng, coi nó như một cuộc chiến đấu
giữ nước.
Nhà nước dĩ nhiên
đảm nhận nhiệm vụ thực hiện công
bằng xã hội. Nhưng nhà nước cũng sẽ
đặc biệt khuyến khích xã hội dân sự, qua các
tổ chức thiện nguyện, góp phần tích cực vào
công tác trọng đại đó. Một phần ngân sách xã
hội sẽ được sử dụng qua ngả xã
hội dân sự. Các tổ chức thiện nguyện
sẽ được tài trợ, trong một tỷ lệ
do khả năng ngân sách, so với nguồn tài nguyên mà
họ đã động viên được từ quần
chúng cho các công tác xã hội.
Việc tham gia tích cực
của xã hội dân sự vào cố gắng thực
hiện công bằng xã hội vừa có tác dụng vận
động sự đóng góp của quần chúng vào công tác
liên đới xã hội vừa có hiệu lực
đặc biệt về mặt tinh thần. Trước
một văn phòng cứu trợ xã hội của nhà
nước người cần được giúp
đỡ có thể chỉ gặp một công chức,
nhưng tại một cơ quan thiện nguyện họ
gặp một người tình nguyện làm công tác xã hội
vì niềm tin, họ gặp một người và một
tấm lòng, sợi dây liên đới xã hội và tinh
thần phấn đấu vượt qua trở ngại
chỉ có thể mạnh thêm.
Chúng ta cần khẳng
định rằng công bằng xã hội là nhiệm vụ
của nhà nước với sự hợp tác của xã
hội dân sự chứ không phải là trách nhiệm
của các xí nghiệp. Các xí nghiệp ngoài bổn phận
tôn trọng nhân phẩm của công nhân, tôn trọng luật
pháp của nhà nước và tôn trọng những hợp
đồng đã ký kết với các công nhân, chỉ có
chức năng tạo ra lợi nhuận để đóng
góp vào sự giàu mạnh của xã hội và để
nộp thuế cho nhà nước, để nhà nước
có tài nguyên bảo đảm liên đới xã hội. Chúng
ta khẳng định rằng công bằng xã hội không
thể can thiệp vào hoạt động kinh tế và
trở thành một trở ngại cho các xí nghiệp.
8. Tiến tới
một nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ
Với đất đai canh tác
tuy ít nhưng phì nhiêu, Việt Nam có tiềm năng nông
nghiệp đáng kể. Nông nghiệp trong ngắn hạn
là đòn bẩy cho sự hồi sinh và điểm khởi
đầu của phát triển kinh tế. Do đó nông
nghiệp là trọng tâm kinh tế tức khắc của
chúng ta và cũng sẽ còn là trọng tâm kinh tế của
chúng ta trong khoảng một thập niên nữa.
Tuy nhiên trong trung hạn, vì
đất đai chật hẹp và dân số đông
đảo, Việt Nam không thể là một nước
nông nghiệp lớn. Ngược lại vị trí của
ta thuận lợi, nhân lực của ta dồi dào và tinh
nhuệ. Chức năng tự nhiên của chúng ta là
chức năng của một quốc gia công nghiệp,
thương nghiệp và hàng hải. Chúng ta phải
chuẩn bị ngay từ bây giờ cho tương lai
đó.
Mục tiêu kinh tế của
chúng ta trong hai mươi năm tới là chuyển hóa
từ một nền kinh tế nông nghiệp sang một
nền kinh tế công nghiệp và thương nghiệp.
Điều này có nghĩa là mặc dầu năng suất
và sản lượng của nông nghiệp vẫn không
ngừng tăng lên trọng lượng của nông
nghiệp trong tổng sản lượng quốc gia
cũng như trong phối trí nhân lực sẽ giảm
dần đi. Bước đầu của cố gắng
chuyển hóa này là phát triển những ngành công nghiệp
gắn bó với nông nghiệp như công nghiệp thực
phẩm, chế tạo phân bón, thuốc trừ sâu, nông
cơ, v.v. song song với cố gắng tìm thị
trường xuất khẩu cho nông phẩm.
Ngoài những cố gắng
dồn vào những ngành mà triển vọng đã thấy rõ
như ngư nghiệp, du lịch, chúng ta sẽ đặc
biệt chú trọng tới hai triển vọng mới là
dịch vụ thương cảng và tin học. Cả hai
ngành này đều đòi hỏi một chính sách mở
cửa trọn vẹn, thẳng thắn ra thế giới
bên ngoài.
Do vị trí và bờ biển
thuận lợi của ta, Việt Nam có thể có những
thương cảng rất lớn. Chúng ta sẽ sẵn
sàng ký những hợp đồng xây dựng và khai thác dài
hạn một số thương cảng với các tổ
hợp nước ngoài. Nhưng điều quan trọng
để thu hút những dịch vụ thương
mại quốc tế là tình hình trật tự an ninh
phải ổn định, thể chế chính trị
phải cởi mở và hệ thống viễn thông
phải hoàn chỉnh.
Người Việt Nam ta
rất có khiếu về ngành tin học. Đây là một
ngành đang phát triển và còn cần tới rất
nhiều chuyên viên với giá rất cao. Tin học nếu
được sử dụng đúng đắn cũng là
dụng cụ quản lý khách quan cho phép loại trừ
nhiều nguyên nhân đưa tới tham nhũng.
Nước ta hiện đang có rất nhiều dự án
tin học hóa khu vực công mà các định chế
quốc tế sẵn sàng tài trợ. Chúng ta có thể
lấy việc thực hiện các dự án này làm bàn
đạp để đào tạo một đội
ngũ chuyên viên tin học giỏi và cập nhật về
kỹ thuật. Triển vọng càng cao vì các tiến bộ
về truyền thông ngày càng cho phép thực hiện
những hợp đồng tin học trên khắp thế
giới mà không cần xuất ngoại.
Nhà nước phải lấy
làm mục tiêu nối kết mọi gia đình vào mạng
lưới Internet để sử dụng tối đa
mạng lưới này như một phương tiện thông
tin, học hỏi, trao đổi và mua bán.
Chúng ta sẽ không thiết
lập các khu kinh tế với qui chế đặc
biệt như kiểu "khu chế xuất" mà sẽ
dành mọi khuyến khích và dễ dãi cho các hoạt
động kinh tế trên cả nước, với
một luật kinh doanh chung cho toàn lãnh thổ.
Đất nước ta may
mắn là một quốc gia duyên hải, các vùng đông dân
đều không xa bờ biển và cũng không xa các
cảng tốt. Dựa vào ưu thế đó chúng ta sẽ
thiết lập các trung tâm công nghiệp trải đều
trên khắp lãnh thổ. Chính sách này đòi hỏi một
đầu tư quan trọng cho hệ thống giao thông và
truyền thông nhưng bù lại sẽ tiết kiệm
được những tốn kém còn quan trọng hơn
về di dân, và đồng thời cũng tránh
được nạn nhân mãn tại các thành phố lớn
mà các quốc gia đang mở mang đều gặp.
Cần nhấn mạnh rằng mọi chính sách tương
lai đều tuyệt đối không mang tính cưỡng
bách. Tái phối trí dân số và lực lượng lao
động là hiện tượng thường trực và
tự nhiên trong mọi quốc gia, nhất là tại các
quốc gia đang phát triển, nhưng cách hay nhất
vẫn là để người dân toàn quyền chọn
lựa nghề nghiệp và nơi sinh sống sau khi
được thông tin đầy đủ về các
cơ hội. Đó là phương thức để trí
tuệ cá nhân và sách lược quốc gia bổ túc cho nhau
và điều chỉnh lẫn nhau.
9. Theo đuổi
một "chủ nghĩa nước nhỏ"
Chúng ta hiện nay là một
nước rất thua kém, yêu cầu cấp bách nhất
của chúng ta là phát triển, bắt kịp các nước
mở mang. Do đó chính sách căn bản của Việt
Nam trong giai đoạn này phải là một chủ nghĩa
nước nhỏ.
Chủ nghĩa nước
nhỏ là gì? Nói một cách giản dị, đó là nhẫn
nhục hôm nay để lớn mạnh ngày mai.
Về mặt đối
nội, chủ nghĩa nước nhỏ có nghĩa là
chúng ta sẽ không chia rẽ và xung khắc với nhau
về những chủ thuyết cao siêu, sẽ cùng nhau
nhận diện số phận hẩm hiu, thương yêu
và đùm bọc lẫn nhau để cùng dắt tay nhau ra
khỏi bế tắc. Nhà nước sẽ từ chối
những chi tiêu có tính huênh hoang gây thanh thế, tập trung
mọi tài nguyên và sinh lực cho cố gắng ra khỏi
tình trạng thua kém. Nhà nước sẽ trân trọng
bảo vệ và gìn giữ những thành quả ít ỏi
đã đạt được, nhà nước sẽ
đặt trọng tâm vào giáo dục và đào tạo, và sẽ
đầu tư vào một nền giáo dục thực
dụng trước tiên.
Về mặt đối
ngoại, chúng ta sẽ không tranh giành một vai trò quốc
tế nào, sẽ không có thái độ trong những tranh
chấp quốc tế trừ khi để bênh vực
lẽ phải, đạo đức và công pháp quốc
tế. Chúng ta sẽ cố gắng tạo một hình
ảnh hiền hòa, khiêm tốn để được
cộng đồng quốc tế chấp nhận như
một quốc gia có thể giao thương
được, sẽ dứt khoát không can dự vào một
xung đột quốc tế nào.
Điều đáng lo ngại
hiện nay là chúng ta đang sống trong một khu vực
có nhiều khả năng gây ra căng thẳng, thậm chí
xung đột. Chúng ta coi sự hiện diện quân sự
tích cực của Hoa Kỳ trong vùng là một yếu
tố cần thiết để bảo đảm hòa bình
và ổn vững, và chúng ta sẽ khuyến khích sự
hiện diện đó.
Chúng ta coi hợp tác với Hoa
Kỳ và các nước phương Tây là một phúc
lợi lớn không những mở ra cho ta những thị
trường lớn, đem lại những chuyển giao
khoa học kỹ thuật quí báu mà còn giúp ta tiếp thu cách
tổ chức, suy nghĩ và làm việc của các xã hội
dân chủ tiên tiến. Chúng ta sẽ thành thực và khiêm
tốn hợp tác với họ và học hỏi nơi
họ.
Với một chính sách
đối ngoại khiêm tốn và hòa bình chúng ta sẽ không
cần một quân lực đông đảo. Với một
chính sách đối nội tôn trọng mọi quyền
tự do và dựa trên tinh thần hòa giải và hòa hợp
dân tộc, chúng ta sẽ không cần một bộ máy
cảnh sát công an đồ sộ. Quân đội và
cảnh sát vì vậy sẽ được giảm tới
mức tối thiểu, nhưng đầy đủ,
để làm tròn nhiệm vụ của những công cụ
phi chính trị bảo vệ lãnh thổ và giữ gìn
trật tự an ninh.
Tinh thần của chủ
nghĩa nước nhỏ là nhìn nhận sự thua kém
của mình và động viên tất cả tài nguyên và sinh
lực để đưa đất nước đi
lên. Với dân số đông đảo và những con
người cần mẫn, lại được một
vị trí thuận lợi, Việt Nam có tiềm năng
lớn và có quyền mong muốn một chỗ đứng
vẻ vang trên thế giới nếu biết cố
gắng và nhẫn nhục trong một vài thập niên.
10. Thực hiện
một chính sách đối ngoại hòa bình và hợp tác song
song với một chính sách láng giềng tốt
Trong một thế giới
đầy tranh đua như hiện nay các mối bang giao
tốt là điều không thể thiếu. Chúng ta sẽ
không bỏ lỡ một cơ hội nào để
thiết lập và tăng cường mọi liên hệ
hợp tác với mọi quốc gia trên thế giới,
trước hết là với các quốc gia lân cận.
Đối với các
nước phương Tây, đặc biệt là Pháp và Hoa
Kỳ là hai nước đã từng có những quan hệ
phức tạp và xung động, chúng ta bình thường
hóa không những quan hệ ngoại giao mà cả quan hệ
văn hóa và tình cảm. Chúng ta còn rất nhiều
để học hỏi nơi họ và cũng có rất
nhiều để trông đợi ở một sự
hợp tác lưỡng lợi. Chúng ta cũng cần lưu
ý đặc biệt đến những quốc gia mà chính
sách di dân còn dễ dãi hoặc có triển vọng dễ dãi
để phát triển cộng đồng người
Việt hải ngoại. Một chính sách đối
ngoại hiếu hòa và khiêm tốn, đi song song với
sự tận dụng khả năng đóng góp của
cộng đồng Việt Nam hải ngoại là căn
bản của những cố gắng ngoại giao của
chúng ta.
Nhưng gần hơn hết
chúng ta phải củng cố và tăng cường chỗ
đứng của ta tại khu vực châu Á và Thái Bình
Dương đặc biệt là trong lòng khối ASEAN. Trong
lòng khối này chúng ta sẽ góp phần tích cực tăng
cường sự liên đới, hạ thấp dần
những hàng rào văn hóa và mậu dịch, thúc đẩy
sự hình thành thực sự của một vùng trao
đổi tự do.
Gần nhất, ta phải
thắt chặt quan hệ hợp tác với hai nước
bạn láng giềng Lào và Cam-bốt. Chúng ta đã là nạn
nhân của một âm mưu chia để trị xuất
phát từ thời ngoại thuộc Pháp mà ngày nay ta phải
phá vỡ. Biên giới của ta với hai nước này
không đổi từ hơn hai thế kỷ nay. Đó là
một trong những biên giới ổn vững nhất
thế giới, làm chứng cho khả năng sống chung
hòa bình giữa Việt Nam, Lào và Cam-bốt. Nhưng chúng ta
cũng cần dõng dạc tuyên cáo một chính sách hiếu
hòa thực sự và làm nhiều cố gắng ngoại giao
để đánh tan những hiểu lầm do một quá
khứ còn khá mới để lại. Chúng ta sẽ
đề nghị và vận động để ký
kết với hai nước láng giềng này một
hiệp ước tôn trọng các biên giới hiện có
với mọi dễ dãi về giao thông và thương
cảng để họ có thể khai thông ra đại
dương. Chúng ta sẽ đề nghị với họ
cùng hợp tác xây dựng các trục lộ giao thông ra
biển, và nếu có thể, tiến tới một
thỏa ước tự do đi lại và di trú. Cả Lào
và Cam-bốt đều cần đường ra biển
qua ngả Việt Nam nên sự hợp tác sẽ là
điều tự nhiên nếu họ vững tin rằng
Việt Nam tôn trọng bản thể và lãnh thổ của
họ. Việt Nam, Lào và Cam-bốt có nhiều triển
vọng để hình thành một khối hợp tác
gắn bó trong đó cả ba đều có lợi và
đều phát huy được thế mạnh kinh tế
riêng của mình.
Đối với Trung Quốc
chúng ta cần giải quyết trong tinh thần hữu
nghị những tranh chấp về lãnh hải và hải
đảo để mở đầu một giai
đoạn hợp tác. Hai nước có chung một biên
giới dài, đã từng chia sẻ một văn hóa và
cũng có rất nhiều tương đồng về
cấu tạo nhân văn cho nên sự hợp tác là một
lẽ tự nhiên. Điều đáng lo ngại hiện nay
là Trung Quốc một mặt đang gia tăng sức
mạnh quân sự và mặt khác biểu lộ một chính
sách bá quyền khu vực. Đối với Trung Quốc,
chúng ta cần chứng tỏ một thái độ khiêm
tốn, hòa nhã nhưng kiên quyết bảo vệ chủ
quyền trên lãnh thổ, vùng biển và các hải
đảo. Chúng ta hy vọng sự hiện diện quân
sự tích cực của Hoa Kỳ trong vùng sẽ là một
đảm bảo cho hòa bình và an ninh. Chúng ta có lý do
để tin rằng Trung Quốc sẽ chọn lựa
đường lối hòa hoãn và hợp tác, nhưng
hiện đại hóa khả năng tự vệ của
chúng ta cũng là một yếu tố khuyến khích Trung
Quốc đi theo đường lối tốt
đẹp đó. Trong ngắn hạn, khi vấn đề
thống nhất của Trung Quốc chưa giải
quyết xong, chúng ta sẽ chú trọng đặc biệt
vào sự phát triển các quan hệ ngoại thương
phi chính trị với Đài Loan.
Chúng ta không thể phủ
nhận vai trò lãnh đạo kinh tế châu Á của
Nhật và phải đặt quan hệ kinh tế với
Nhật lên hàng một quốc sách phát triển. Chúng ta
phải tranh thủ vốn đầu tư của các công
ty Nhật, đồng thời quân bình đầu tư
của Nhật với đầu tư từ các
nước khác.
Sau cùng chúng ta cũng cần có
một nhận định sáng suốt và thực tiễn
đối với các nước thuộc Đông Âu và Liên
Xô cũ. Các nước này là những thị trường
đầy tiềm năng trong đó chúng ta đã sẵn có
nhiều người bạn, nhiều quan hệ và hiểu
biết cần được khai thác.
11. Ngăn chặn đà
gia tăng dân số
Chúng ta hiện có một dân
số gần 80 triệu dân, đứng hàng thứ 13 trên
thế giới, với một diện tích rất hẹp,
330.000 cây số vuông. Đã thế tỷ lệ đất
đai thực sự canh tác và sinh sống được
của ta lại rất thấp, chỉ ở mức
một phần ba. Trong khi đó dân số của ta tiếp
tục gia tăng một cách báo động, gần 2%
mỗi năm. Mặt khác khả năng kinh tế và
điều kiện địa lý của ta không cho phép
dự trù những đầu tư lớn vào việc
mở rộng vùng đất sinh sống và canh tác. Chặn
đứng đà gia tăng dân số vì vậy là một
vấn đề sinh tử và cấp bách.
Kinh nghiệm của chính
quyền cộng sản cho thấy là một chính sách
hạn chế sinh đẻ quả quyết đến
độ dã man chỉ làm xuống cấp con người
chứ không làm giảm dân số. Vấn đề cần
được giải quyết ở tận gốc
rễ văn hóa và nhân sinh quan của nó. Trong giáo dục
học đường và đại chúng cần phổ
biến các kiến thức về ngừa thai và bình
thường hóa quan hệ nam nữ, cần tách rời
việc lập gia đình và có con cái với việc
thỏa mãn nhu cầu sinh lý.
Sinh đẻ nhiều cũng do hai nguyên nhân khác mà ta cần khắc phục, đó là trình độ văn hóa và vai trò xã hội kém của phụ nữ, và sự lo âu của tuổi già. Nâng cao trình độ văn hóa của phụ nữ và hội nhập một cách tích cực phụ nữ vào sinh hoạt kinh tế xã hội là một đầu tư cần thiết để chặn đà gia tăng dân số. Mọi kinh nghiệm trên thế giới đều chứng tỏ rằng càng có trình độ văn hóa cao, càng tham gia tích cực vào sinh hoạt kinh tế, phụ nữ càng có khuynh hướng tự hạn chế sinh đẻ. Kinh nghiệm cũng cho thấy rằng bảo đảm cuộc sống cho người già sẽ hạn chế được một cách đáng kể đà gia tăng dân số vì con đông trước hết là một đảm bảo cho tuổi già ở các nước thiếu an sinh xã hội. Phải săn sóc người già nếu không muốn phải tiếp nhận thêm quá nhiều trẻ thơ mà chúng ta không có khả năng nuôi dưỡng và giáo dục. Chúng ta cần một đạo luật bảo đảm một lợi tức tối thiểu cho những người già cả. Chính sách này sẽ tạo một tâm lý an toàn và chắc chắn sẽ làm giảm ngay mức sinh đẻ, nhất là với niềm tin là lợi tức bảo đảm cho tuổi già sẽ càng ngày càng tăng với phát triển kinh tế.
Sau cùng chúng ta cũng có quyền tin tưởng là đà gia tăng dân số sẽ giảm xuống trong một xã hội văn minh không trọng nam khinh nữ đến độ phải đẻ cho đến khi có con trai, một xã hội có thông tin đầy đủ và có cơ hội thăng tiến cho mọi người. Một khi có đủ lạc quan để lập kế hoạch cho tương lai mình, các cặp vợ chồng sẽ tự nhiên nhận thấy họ phải hạn chế số con cái.
V. Chế
độ chính trị cho một nước Việt
Việc chọn lựa một chế độ chính trị không thể là một chọn lựa thuần túy lý thuyết, càng không thể là sự sao chép một khuôn mẫu sẵn có đã thành công tại một quốc gia khác, dù chúng ta trân trọng tới đâu kinh nghiệm của các dân tộc trong cuộc hành trình tới dân chủ và phồn vinh.
Chúng ta chọn lựa một chế độ chính tri đáp ứng sáu yêu cầu cơ bản của đất nước :
-
xây dựng dân chủ,
- thực hiện hòa giải và hòa hợp dân tộc,
- phát triển đất nước,
- giảm thiểu chênh lệch giữa các vùng,
- thỏa mãn những khát vọng chính đáng của các
cộng đồng sắc tộc và tôn giáo,
- và thực hiện thống nhất đất
nước thực sự.
Dưới ánh sáng của sáu yêu cầu cơ bản đó chúng ta chọn một chế độ chính trị dân chủ đại nghị và tản quyền.
1. Hai thành kiến sai lầm về chế độ chính trị
Trước
khi thảo luận về một chế độ chính
trị hợp tình, hợp lý cho Việt
1.1. Dân chủ đa nguyên và ổn định chính trị
Lo âu thứ nhất là một chế độ đa nguyên và đa đảng có thể gây ra tình trạng phân tán đảng phái, trong đó không có đảng nào có được đa số để nắm chính quyền và do đó gây ra tình trạng bất ổn chính trị. Người ta có thể lo sợ rằng chính quyền sẽ thay đổi liên tục tùy theo những hợp tan của những liên minh tạm bợ.
Lo
âu này không có căn cứ, nó xuất phát từ một
hiểu lầm do một tuyên truyền đầu
độc mà nhiều người Việt
Sự kiện có ít hay nhiều đảng phái tùy thuộc chủ yếu ở thể thức đầu phiếu, chứ không phải ở mức độ tự do chính trị. Nói một cách giản dị : lối đầu phiếu đơn danh và một vòng đưa tới chế độ lưỡng đảng vì loại bỏ các đảng nhỏ, trong khi lối đầu phiếu theo tỷ lệ đưa tới sự xuất hiện của nhiều chính đảng.
Bầu đơn danh và một vòng có nghĩa là mỗi đơn vị bầu cử bầu ra một dân biểu và các ứng cử viên ra tranh cử với tư cách pháp lý cá nhân, dù có thể mang nhãn hiệu của một chính đảng, ai được số phiếu cao nhất sẽ đắc cử. Lối bầu cử này có lợi cho các chính đảng lớn, loại các đảng nhỏ và bảo đảm sự hiện hữu thường trực của một đa số để thành lập và điều hành chính phủ một cách ổn vững, ngược lại nó không cho phép các khuynh hướng thiểu số có tiếng nói tại nghị trường. Trên thực tế nó thường đưa tới chế độ lưỡng đảng. Như vậy lối đầu phiếu đơn danh và một vòng là giải đáp kỹ thuật cho ưu tư có một chính quyền ổn vững mà không cần giới hạn tự do chính trị về mặt pháp chế.
Bầu theo tỷ lệ có nghĩa là đầu phiếu chung trên cả nước hay trong mỗi vùng, giữa các chính đảng với nhau, và số dân biểu đắc cử của mỗi chính đảng sẽ tỷ lệ với số phiếu của mình, thí dụ đảng được 20% số phiếu thì trên nguyên tắc cũng được 20% dân biểu. Lối đầu phiếu này rất dân chủ vì cho phép mọi khuynh hướng có tiếng nói và chỗ đứng trong quốc hội, nhưng ngược lại nó có nguy cơ đưa tới một quốc hội phân tán trong đó không có đảng nào có đa số đủ để cầm quyền.
Giải pháp tối ưu là một sự phối hợp giữa hai lối đầu phiếu này để vừa đảm bảo dân chủ vừa đảm bảo sự ổn vững tương đối của chính quyền. Về mặt kỹ thuật có thể có vô số công thức, kể cả lối đầu phiếu đơn danh hai vòng với tác dụng kết hợp các đảng có cùng khuynh hướng trong vòng hai.
Những
nhận định này cho phép ta khẳng định
rằng viện lý do ổn định chính trị
để giới hạn hoạt động chính
đảng là vô căn cứ. Trong nước Việt
Cũng cần chấm dứt một sự lẫn lộn gian trá về ổn định. Ổn định có hai nghĩa.
Nghĩa thứ nhất là ổn định dân sự, nghĩa là ổn định trong cuộc sống của mỗi công dân, là đảm bảo không bị bắt bớ, tịch thu tài sản, cấm kinh doanh, không là nạn nhân của những thay đổi luật pháp đột ngột và thường xuyên, hay những quyết định tùy tiện của chính quyền. Ổn định này rất cần thiết cho phát triển kinh tế, vì có như thế người dân mới có thể yên trí để tiên liệu và hoạch định sinh hoạt của mình. Ổn định này đòi hỏi dân chủ, nhân quyền và nhà nước pháp trị.
Nghĩa thứ hai là ổn định của tập đoàn cầm quyền, hay nói khác đi là sự kéo dài của một chính quyền với cùng những người cầm quyền. Sự kéo dài này, nếu không do bầu cử tự do mà là do một chế độ độc tài bạo ngược, còn rất mâu thuẫn với ổn định dân sự và do đó hoàn toàn mâu thuẫn với phát triển, bởi vì người dân luôn luôn phải sống trong sợ sệt, không dám và không thể lập những kế hoạch kinh doanh lâu dài.
Kinh nghiệm cho thấy ổn định dân sự rất cần cho phát triển, trong khi ổn định của tập đoàn cầm quyền hoàn toàn không có ảnh hưởng, hoặc chỉ có ảnh hưởng xấu. Tại Nhật, từ sau Thế Chiến II tới nay, ít có chính phủ nào kéo dài được hai năm. Tại Ý, tuổi thọ trung bình của các chính phủ còn ngắn hơn nhiều. Mặc dầu vậy kinh tế của cả hai nước này đều phát triển nhanh chóng, họ đều là thành viên của nhóm bảy nước phát triển nhất. Trong khi các nước có những chính quyền kéo dài như Việt Nam, Cuba, Bắc Triều Tiên và nhiều nước thuộc châu Phi và châu Mỹ La Tinh lại rất trì trệ và lạc hậu.
Khi các tập đoàn độc tài - như ban lãnh đạo Đảng Cộng Sản Việt Nam - nói cần phải có ổn định để phát triển, nhiều người đồng ý với họ vì hiểu đó là ổn định dân sự trong khi họ thực hiện ổn định theo nghĩa thứ hai, nghĩa là ổn định của tập đoàn cầm quyền. Đó là một sự gian trá cần được tố giác.
1.2. Thống nhất và tản quyền
Lo âu thứ hai là tản quyền có thể phương hại tới thống nhất lãnh thổ và tái lập lại tình trạng sứ quân.
Câu trả lời dứt khoát là không.
Các vùng không phải là những quốc gia, tự quản không đồng nghĩa với độc lập. Luật pháp của vùng không thể mâu thuẫn với luật pháp quốc gia.
Cũng nên có một cái nhìn lành mạnh hơn về thống nhất, vượt lên trên sự thống nhất hành chính, nặng nề và bàn giấy. Thống nhất chủ yếu là thống nhất trong lòng người. Khi mỗi người và mỗi địa phương cảm thấy có chỗ đứng và tiếng nói trong cộng đồng quốc gia trong khi những nét đặc thù của mình vẫn được tôn trọng thì họ càng cảm thấy hòa nhập vào quốc gia, và hòa hợp dân tộc càng mạnh thêm. Ngược lại, trong thế giới vừa dồn dập vừa phức tạp hiện nay và trong một quốc gia với gần một trăm triệu người, một chính quyền trung ương tập quyền không thể nào định đoạt tất cả, các địa phương trên thực tế vẫn tự trị, nhưng tự trị một cách bất hợp pháp, nghĩa là luôn luôn ở trong thế xung đột hợp lý nhưng bất hợp pháp với chính quyền trung ương, và do đó với cộng đồng quốc gia. Trung ương tập quyền vì vậy đưa tới sứ quân thay vì thống nhất. Chính vì tác dụng đoàn kết dân tộc của nó mà tản quyền cần được thực hiện cả trên bình diện quốc gia lẫn trong tổ chức của mỗi vùng.
Tản quyền là xu hướng áp đảo của thời đại này, và là kết luận của hai thế kỷ thử nghiệm dân chủ trên trái đất. Điều đáng ngạc nhiên là các dân tộc đã mất một thời gian dài như vậy để khám phá một sự thật đơn giản : một nội các chỉ có thể gồm một số ít người, và một số ít người không thể quyết định tất cả cho một quốc gia rộng lớn với số người đông đảo, sinh sống trên những vùng đất với những điều kiện địa lý và nhân văn khác nhau.
Tản quyền có những ưu điểm rõ rệt : nó khuyến khích sinh hoạt chính trị tại các địa phương, nó đem dân chủ tới mọi nơi với mọi người, nó tránh được những đường dây hành chính dài và phức tạp cho sinh hoạt thường ngày, nó kích thích sinh hoạt văn hóa và báo chí địa phương, nó cho phép mỗi địa phương chọn lựa công thức sinh hoạt phù hợp nhất với đặc tính của mình và nhờ đó mà phát triển.
Các vùng nghèo khó sẽ có được một chính quyền riêng dành tất cả ưu tư cho việc phát triển vùng và đưa vùng lên ngang tầm phát triển của cả nước, thay vì bị quên lãng bởi một chính quyền trung ương bận rộn với những vấn đề dồn dập của các vùng đã phát triển và có hoạt động mạnh. Không ai báo động một cách thành tâm và chính xác tình trạng khó khăn của một vùng bằng một chính quyền của vùng mà sứ mạng duy nhất là phát triển vùng.
Tản quyền còn đóng góp vào sự ổn vững của quốc gia và của dân chủ. Một mặt nó vô hiệu hóa những âm mưu đảo chính (lật đổ chính quyền trung ương rồi làm gì với các chính quyền địa phương?). Mặt khác nó tránh các khủng hoảng đáng lẽ không có ở cấp trung ương, bởi vì vấn đề có thể đặt ra ở từng địa phương một vào những thời điểm khác nhau. Một ưu điểm vô cùng quan trọng khác của tản quyền là nó làm giảm bớt xung đột chính trị bởi vì một đảng có thể thua ở cấp trung ương nhưng vẫn có thể nắm quyền tại một số địa phương, nơi mà họ được tín nhiệm. Xung khắc chính quyền - đối lập vì vậy sẽ bớt gay gắt. Trong hoàn cảnh lịch sử hiện nay của Việt Nam, tản quyền vì vậy tránh được tình trạng được thì được hết, thua thì thua luôn, và đóng góp tích cực cho hòa giải và hòa hợp dân tộc.
Tản quyền cho phép những khuynh hướng thiểu số, các tôn giáo và các sắc tộc ít người có trọng lượng chính trị đáng kể tại những địa phương mà họ hiện diện đông đảo, do đó làm dịu bớt những tâm trạng bất mãn và các ý đồ ly khai, tự trị.
Một điểm lợi quan trọng khác của tản quyền là chính nhờ các chính quyền địa phương mà mỗi khi có thay đổi chính quyền thì những người lên cầm quyền ở trung ương cũng không phải là những người tập sự mà ít nhất đã có kinh nghiệm ở cấp địa phương.
Tuy nhiên, muốn tản quyền có nội dung và tác dụng thực sự của nó, các vùng phải có một diện tích và một dân số khả dĩ có thể tồn tại và phát triển được.
Nước ta hiện nay có khoảng 80 triệu dân, khi đà gia tăng dân số đã khựng lại, dân số của chúng ta sẽ ổn định ở một mức độ nào đó chung quanh con số 100 triệu dân. Chúng ta có thể có từ mười đến mười lăm vùng, mỗi vùng từ năm tới mười triệu người.
Để tránh những phiền phức về hành chính và nhất là về hộ tịch, các vùng sẽ là sự kết hợp của một số tỉnh hiện có. Việc tập trung các tỉnh vào một vùng sẽ dựa trên các tiêu chuẩn cấu tạo sắc tộc, chức năng kinh tế, tài nguyên thiên nhiên và giao thông.
Mỗi vùng sẽ có một nghị viện riêng được quyền bổ nhiệm chính quyền vùng, ban hành các luật lệ vùng không mâu thuẫn với hiến pháp và pháp luật quốc gia, biểu quyết mức độ của một số sắc thuế, biểu quyết ngân sách địa phương.
Chính quyền vùng do nghị viện địa phương bầu ra để thi hành những chính sách đã được nghị viện địa phương biểu quyết.
Các vùng không có quyền có quân đội, không được phát hành tiền tệ riêng, không có đại diện ngoại giao, không được quyền ký hiệp ước với các nước khác, không được làm chủ các công ty có mục đích kinh doanh, không được tổ chức những trưng cầu dân ý có mục đích chính trị. Mọi cuộc bầu cử và trưng cầu dân ý phải được chính quyền trung ương cho phép và nhìn nhận kết quả mới có giá trị.
Các vùng không được ký hiệp ước với nhau. Việc phối hợp giữa các vùng hoàn toàn thuộc thẩm quyền của chính quyền trung ương.
Mỗi công dân có quyền chọn lựa nơi cư trú trên toàn lãnh thổ. Các vùng không có quyền cấm cản sự nhập cư vào vùng mà chỉ có quyền giới hạn phạm vi lưu thông của các công dân trong tình trạng điều tra pháp lý.
Số lượng cảnh sát vùng không được vượt quá một tỷ lệ, do chính quyền trung ương qui định, so với số cảnh sát quốc gia hiện diện tại vùng.
Chính quyền trung ương được quyền ấn định một nội dung tối thiểu cho mỗi trình độ giáo dục. Các bằng cấp cho phép hành nghề tự do phải được chính quyền trung ương chuẩn nhận.
Các cơ quan chính quyền tỉnh và dưới cấp tỉnh sẽ do một đạo luật quốc gia qui định theo nguyên tắc tản quyền.
2. Chế độ chính trị
2.1. Chế độ đại nghị : thể chế dân chủ và ổn vững nhất
Quyết tâm của chúng ta là thực hiện dân chủ và ngăn chặn sự trở lại của bất cứ một hình thức độc tài nào. Chúng ta lựa chọn thể chế chính trị trên căn bản của quyết tâm đó. Việc đầu tiên phải làm là chọn lựa giữa một trong ba công thức : chế độ tổng thống, chế độ bán tổng thống và chế độ đại nghị.
Trước hết, chúng ta loại bỏ chế độ tổng thống, nghĩa là chế độ trong đó một người được dân chúng trực tiếp bầu cử theo phổ thông đầu phiếu và nắm trọn quyền hành pháp, vì nó dành quá nhiều quyền lực cho một người và, trong hoàn cảnh của một nước vừa thử nghiệm dân chủ, nó có khả năng đưa tới lạm quyền và độc tài.
Trên mặt thuần túy lý thuyết chế độ tổng thống có ưu điểm của nó, mà ưu điểm nổi bật nhất là đảm bảo một chính quyền mạnh có khả năng quyết định mau chóng những chọn lựa chiến lược cần thiết, nhưng trên thực tế không nên quên ba sự kiện rất cơ bản : một là hiện nay nguy cơ chiến tranh không còn nữa, ngay cả chiến tranh lạnh cũng đã chấm dứt, nhu cầu có một chính quyền mạnh để lấy những quyết định quan trọng một cách nhanh chóng không còn đặt ra nữa ; hai là cho tới nay, trừ trường hợp của Hoa Kỳ, tất cả mọi chế độ tổng thống trên thế giới đều đã thất bại ; ba là chế độ tổng thống dễ đưa tới một chế độ độc tài cá nhân, như trường hợp của hầu hết các quốc gia theo chế độ này, hoặc một xung đột bế tắc giữa hành pháp và lập pháp.
Chính sự thất bại của các chế độ tổng thống đã đưa đến sự xuất hiện của các chế độ "bán tổng thống", nghĩa là vừa có một tổng thống vừa có một thủ tướng. Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa chia sẻ một phần quyền hành pháp, nhiều hay ít theo qui định của hiến pháp, với một thủ tướng chịu trách nhiệm trước quốc hội trong đa số các trường hợp. Tổng thống do phổ thông đầu phiếu trực tiếp bầu ra nên uy thế rất lớn, ngang hàng với một tổng thống trong chế độ tổng thống thuần túy ngay cả khi quyền hiến định có thể khác. Uy thế này là một bảo đảm cho ổn vững chính trị, tương tự như một chế độ tổng thống, bù lại cái giá phải trả là, một mặt, một số bất lợi của chế độ tổng thống và, mặt khác, những mâu thuẫn về thẩm quyền không tránh khỏi trong nội bộ hành pháp giữa tổng thống và thủ tướng.
Các chế độ bán tổng thống có tác dụng giảm bớt những bất lợi của chế độ tổng thống bằng cách dung hòa nó với chế độ đại nghị. Đã có nhiều chế độ bán tổng thống thành công. Tuy nhiên, chế độ bán tổng thống là một chế độ rất phức tạp, bản chất và nội dung chế độ có thể thay đổi tùy theo những yếu tố tình cờ : tổng thống và thủ tướng cùng đảng hay khác đảng, nhiệm kỳ của tổng thống và của quốc hội ngắn dài bằng nhau hay khác nhau, tổng thống hay quốc hội mới được bầu gần đây.
Trong một chế độ đại nghị, quyền hành pháp ở trong tay một thủ tướng do quốc hội bầu ra và chịu trách nhiệm trước quốc hội. Như thế khi bầu ra một quốc hội, một cách gián tiếp, người dân cũng chọn lựa một thủ tướng. Ưu điểm của chế độ đại nghị là người dân bầu trước hết cho một dự án chính trị của một đảng thay vì cho một người và sau đó chọn lựa một dân biểu trong số những ứng cử viên sinh hoạt gần gũi với họ mà họ có điều kiện để đánh giá ; qua dân biểu của họ, họ cũng có khả năng theo dõi và kiểm soát một cách thường trực sinh hoạt của chính phủ.
Thể chế đại nghị là thể chế dân chủ nhất và cũng là thể chế đúng đắn nhất, với điều kiện là không dẫn tới tình trạng lạm phát chính đảng và một quốc hội tê liệt vì bị phân hóa giữa nhiều khuynh hướng đối nghịch. Điều kiện này, như kinh nghiệm đã chứng minh, có thể thỏa mãn được bằng cách bầu tất cả hoặc phần lớn các dân biểu quốc hội theo phương thức bầu cử đơn danh và một vòng.
Cả hai chế độ đại nghị và bán tổng thống nếu được thực hiện đứng đắn đều có khả năng đảm bảo dân chủ và phát triển. Chúng ta chọn lựa chế độ đại nghị vì sự giản dị và tính dân chủ cao của nó.
2.2. Tổ chức chính quyền
Một thể chế tản quyền đưa tới sự hiện hữu tất nhiên của hai nghị viện ở cấp trung ương. Thượng nghị viện đại diện cho các vùng, trong khi quốc hội đại diện cho quần chúng. Ở mỗi vùng, chỉ cần một nghị viện giữ vai trò của quốc hội ở cấp địa phương.
Thượng nghị viện chỉ có ở cấp trung ương. Mỗi vùng có một số thượng nghị sĩ bằng nhau do cử tri toàn vùng trực tiếp bầu ra, cộng đồng người Việt hải ngoại cũng sẽ được đại diện. Thượng nghị viện có vai trò : bảo đảm sự thống nhất và hòa hợp quốc gia qua các vùng, đề nghị các dự luật, phúc nghị, nếu cần, các đạo luật do quốc hội biểu quyết, khuyến cáo và đề nghị với chính phủ về các chính sách và về việc bổ nhiệm nhân sự cấp cao. Thượng nghị viện có quyền đòi các viên chức chính quyền mọi cấp ra điều trần.
Quốc hội gồm các dân biểu mà đại đa số sẽ được bầu theo lối đầu phiếu đơn danh và một vòng, số còn lại được bầu theo tỷ lệ. Trong một nước Việt Nam với dân số 80 triệu, quốc hội có thể gồm khoảng 500 dân biểu, trong đó khoảng 450 được bầu theo thể thức đơn danh và một vòng, số còn lại bầu theo tỷ lệ trên cả nước. Việc đa số được bầu theo thể thức đơn danh và một vòng bảo đảm rằng sẽ không có tình trạng lạm phát chính đảng và sẽ có một đa số (của một đảng hay do liên minh của một vài đảng cùng khuynh hướng) để thành lập một chính phủ. Thiểu số bầu theo tỷ lệ cho phép mọi đảng phái có mặt trong quốc hội và cũng cho phép những người lãnh đạo các chính đảng có tầm vóc quốc gia khỏi phải tranh cử tại địa phương và để tập trung cố gắng cho những vấn đề của cả nước.
Quốc hội có quyền chỉ định và bãi nhiệm thủ tướng, biểu quyết mọi đạo luật, biểu quyết ngân sách, chất vấn chính phủ về mọi chính sách và biện pháp của nhà nước.
Tại mỗi vùng, phần nghị viên được bầu theo tỷ lệ có thể cao hơn, các nghị viên có thể được bầu một nửa theo phương thức đơn danh một vòng, một nửa theo tỷ lệ.
Để giới hạn con số các chính đảng, cần đặt một mức tối thiểu để có thể hiện diện trong quốc hội hay nghị viện vùng qua lối bầu tỷ lệ, thí dụ 5%.
Về hành pháp, ở cấp trung ương, thủ tướng do quốc hội bầu ra và chịu trách nhiệm trước quốc hội. Các bộ trưởng do thủ tướng chỉ định. Tại các vùng, hành pháp nằm trong tay một thống đốc do nghị viện vùng bầu ra và chịu trách nhiệm trước nghị viện vùng.
Vị nguyên thủ quốc gia, tổng thống, có thể do một cử tri đoàn gồm tất cả dân biểu, thượng nghị sĩ ở cấp trung ương bầu ra. Vị nguyên thủ quốc gia này vì được bầu ra do một cử tri đoàn hùng hậu sẽ có một uy tín rất cao. Tổng thống không giữ một quyền hành cụ thể nào cả, nhưng là vị nguyên thủ quốc gia đúng nghĩa, đứng ngoài và đứng trên cả lập pháp, hành pháp lẫn tư pháp, có vai trò bảo đảm sự liên tục, ổn vững và đoàn kết của quốc gia.
Pháp Viện Tối Cao, gồm những thẩm phán được chọn trong các luật gia, có nhiệm kỳ dài, khoảng mười năm, do tổng thống, chủ tịch thượng nghị viện và chủ tịch quốc hội bổ nhiệm, mỗi vị một phần ba. Pháp Viện Tối Cao có quyền phán quyết tính hợp hiến hay bất hợp hiến của các đạo luật, trọng tài những tranh tụng giữa các cơ quan quyền lực, xét xử những cấp lãnh đạo cấp cao, xét lại các bản án do các tòa án quốc gia cũng như địa phương.
2.3. Các chính đảng : một thành tố khắng khít của đất nước
Trong một thể chế như vậy sẽ có thể có rất nhiều chính đảng, nhưng ở cấp trung ương sẽ chỉ có vài đảng lớn. Ở mỗi địa phương cũng sẽ chỉ có một số đảng địa phương giới hạn bên cạnh các đảng có tầm vóc quốc gia.
Mọi chế độ dân chủ đích thực đều phải trân trọng sinh hoạt chính đảng. Không thể có sinh hoạt chính trị đứng đắn nếu không có chính đảng. Trong hoàn cảnh nước ta, sau bao năm dài dưới các chế độ độc tài trong đó mọi sinh hoạt chính trị bị đàn áp, các chính đảng không những cần thiết mà còn cần được khai sinh, khuyến khích và nuôi dưỡng. Các chính đảng là yếu tố không thể thiếu cho đất nước, và vì thế quốc gia không những không được cấm cản mà còn phải sẵn sàng trả giá cho sinh hoạt chính đảng.
Các chính đảng phải tự tài trợ trước hết bằng đóng góp của đảng viên và cảm tình viên, nhưng các đảng có tầm vóc sẽ được ngân sách tài trợ. Bù lại, mọi phương thức kinh tài khác kể cả việc nhận ủng hộ tài chánh của các công ty, xí nghiệp sẽ bị chế tài nghiêm khắc theo luật pháp. Một tỷ lệ khoảng 1% ngân sách quốc gia sẽ được dành cho việc tài trợ các chính đảng ở cấp trung ương và một tỷ lệ tương đương ở cấp ngân sách vùng. Nguồn tài trợ, tại trung ương cũng như tại địa phương, chia làm hai phần : một phần chia cho các chính đảng theo số dân biểu hoặc nghị viên ; một phần chia theo tổng số phiếu của mỗi chính đảng. Để tránh tình trạng lạm phát chính đảng, cần ấn định một tầm vóc tối thiểu - dựa theo số dân biểu, nghị viên hay số phiếu được bầu - để được hưởng trợ cấp. Chi phí chính đảng này dĩ nhiên là lớn, nhiều người có thể nghĩ là quá lớn, nhưng sẽ tránh cho chúng ta những thiệt hại còn nặng nề hơn gấp nhiều lần khi các chính đảng, vì không được tài trợ, trở thành con tin của những thế lực tài phiệt hay khi họ phải kiếm tài nguyên bằng những biện pháp bất chính. Một khi cộng đồng quốc gia đã tài trợ cho các chính đảng thì bù lại cộng đồng quốc gia cũng có quyền đòi hỏi nơi các chính đảng một sự trong sạch tuyệt đối. Sinh hoạt chính trị sẽ được kính trọng và dân chủ cũng vì thế mà lành mạnh hơn.
VI. Chấm đứt độc
tài và thiết lập dân chủ đa nguyên
Vấn đề trọng đại trước mắt của chúng ta là chấm dứt chế độ độc tài đảng trị trong thời gian ngắn nhất và trong những điều kiện tốt đẹp nhất. Chúng ta đã quá chậm trễ so với thế giới và không còn thời giờ để phí phạm. Chúng ta không thể chấp nhận một tình trạng hỗn loạn hậu cộng sản.
Trong
thế giới của hòa bình, đối thoại và
hợp tác hiện nay, mọi giải pháp dùng tới
bạo lực đều không tranh thủ được
sự ủng hộ của thế giới. Đất
nước Việt
Nét
đậm nhất của đất nước hiện
nay là tuyệt đại đa số người Việt
1. Bốn điều kiện cần và đủ của cuộc cách mạng dân chủ
Lịch sử các cuộc vận động chính trị lớn tại các quốc gia qua các thời đại cho thấy có bốn điều kiện vừa cần vừa đủ để một cuộc cách mạng - hiểu theo nghĩa tích cực của một sự thay đổi toàn diện của cả chế độ lẫn định hướng quốc gia - thành công :
Điều kiện thứ nhất là mọi người trong nước đồng ý rằng chế độ hiện hữu là tệ hại và phải thay đổi.
Điều kiện thứ hai là đảng hay giai cấp cầm quyền, vì mất đồng thuận trên lý tưởng chung hay vì bị ung thối, đã chia rẽ, phân hóa và đã mất bản năng tự tồn của một đoàn thể.
Điều kiện thứ ba là đại đa số quần chúng đạt tới đồng tình về một chế độ mới và những mục tiêu quốc gia mới.
Điều kiện thứ tư là có một tập hợp chính trị xuất hiện phù hợp với nguyện ước của toàn dân làm điểm hội tụ cho những khát vọng đổi mới.
Dĩ nhiên không bao giờ có điều kiện nào được thực hiện xong 100% cả, nhưng tới một mức độ chín muồi nào đó ta có thể coi một điều kiện là đã đạt được.
Nhìn vào bối cảnh hiện tại của đất nước chúng ta có thể khẳng định là hai điều kiện đầu đã có. Toàn dân đã chán ghét chế độ và đang nôn nóng chờ đợi thay đổi. Khát vọng dân chủ ngày càng lên cao trong dân chúng ; hơn thế nữa sự chuyển hóa về dân chủ ngày càng được nhìn như một lẽ tự nhiên và một sự bắt buộc, càng trì hoãn chừng nào càng gây thiệt hại cho đất nước chừng đó. Không những dân chúng mà cả một số lượng đông đảo cán bộ và đảng viên cộng sản cũng đang mất kiên nhẫn trước sự ù lì của ban lãnh đạo đảng cộng sản.
Mặt khác, đảng cộng sản cũng đã ruỗng nát. Cán bộ đảng viên đã mất hết mọi tin tưởng vào chủ nghĩa xã hội và ban lãnh đạo đảng, ngược lại ban lãnh đạo đảng cũng đánh giá đa số đảng viên là tham nhũng, thiếu khả năng và phẩm chất. Những xung đột rất trầm trọng đã xảy ra ngay giữa các cán bộ cấp cao. Tâm lý ngự trị trong đảng là thi nhau giành giật, mạnh ai nấy sống. Đảng cộng sản đã mất ý chí và sức sống của một đoàn thể.
Điều kiện thứ ba cũng đã gần đạt được. Đại bộ phận quần chúng, kể cả đảng viên cộng sản, đều đã đồng ý rằng chế độ chính trị tương lai của Việt Nam bắt buộc phải là một thể chế dân chủ đa nguyên, dành chỗ đứng ngang nhau cho mọi người và cho mỗi người ; mọi người đều đã đồng ý rằng nền kinh tế của Việt Nam phải là kinh tế thị trường lấy tư doanh làm nền tảng, lấy cạnh tranh làm sức mạnh và lấy lợi nhuận làm chất kích thích. Hơn thế nữa chúng ta còn ý thức được rằng phải thực hiện cuộc cách mạng dân chủ này bằng đường lối bất bạo động, trong tinh thần hòa giải dân tộc. Chúng ta chỉ còn thiếu một dự án chính trị rõ ràng và minh bạch, đặt ra những vấn đề lớn của đất nước cùng với những hướng giải quyết. Trong tinh thần đó dự án chính trị này là một đóng góp.
Sau cùng chúng ta cũng đã thấy xuất hiện những cố gắng kết hợp quan trọng. Một số những khuôn mặt tranh đấu, thuộc những quá khứ chính trị khác nhau cũng đang dần dần trở nên quen thuộc với quần chúng. Những điều kiện cho một sự tập hợp các lực lượng dân chủ đã gần như hội đủ.
Như vậy việc còn lại phải làm là hoàn tất điều kiện thứ ba, nghĩa là đạt tới đồng thuận trên một dự án chính trị, và xây dựng điều kiện thứ tư, nghĩa là hình thành một kết hợp dân chủ có tầm vóc. Có thể nói chúng ta đã đi được ba phần tư lộ trình dẫn đến dân chủ, nhưng đoạn đường còn lại, xây dựng một tập hợp chính trị làm tụ điểm cho khát vọng dân chủ, cũng là đoạn đường cam go nhất bởi vì chúng ta gặp phải một liên minh gắn bó giữa, một bên, là chính sách đàn áp thô bạo của một đảng cầm quyền cực kỳ lì lợm và, bên khác, là sự thụ động của một dân tộc đã rã hàng sau quá nhiều thất vọng và thương tổn.
2. Năm giai đoạn của cuộc vận động dân chủ
Làm thế nào để xây dựng ra tập hợp dân chủ đó? Lịch sử của các nước, các thời cũng đã chứng tỏ rằng mọi cuộc đấu tranh cách mạng muốn thành công đều phải qua năm giai đoạn tổ chức rõ rệt. Cuộc vận động dân chủ, tuy bao dung về tinh thần và bất bạo động trong phương pháp, cũng vẫn là một cuộc đấu tranh cách mạng bởi vì nó nhằm thay đổi cả chế độ chính trị lẫn tổ chức xã hội. Như thế chúng ta cũng phải qua lộ trình năm giai đoạn đó.
2.1. Xây dựng một cơ sở tư tưởng
Cơ sở tư tưởng của một kết hợp chính trị gồm một dự án chính trị, những lý luận bảo vệ cho những chọn lựa trong dự án, và một đồng thuận trong chiến lược đấu tranh. Dự án đó phải là một tổng hợp công phu giữa một nhận định nghiêm túc về bối cảnh đất nước và những tư tưởng đúng đắn nhất của thời đại. Một phong trào chính trị muốn thành công cần được xây dựng trên một cơ sở tư tưởng mạnh. Cơ sở tư tưởng phải là một lý tưởng đủ đẹp và đủ tính khả thi để vừa gắn bó mọi chí hữu với nhau vừa tranh thủ được sự yểm trợ cho phong trào. Giai đoạn xây dựng cơ sở tư tưởng có thể coi là tạm hoàn tất khi đã có dự án chính trị được thành phần có trí tuệ nhất của đất nước đánh giá là xuất sắc, đứng đắn và khả thi.
2.2. Xây dựng một đội ngũ cán bộ nòng cốt
Tranh thủ sự ủng hộ cho dự án chính trị, tổ chức nhân lực và phương tiện để đưa cuộc đấu tranh tới thành công là công việc của đội ngũ cán bộ nòng cốt. Trong cuộc vận động dân chủ hiện nay chúng ta đang gặp khó khăn lớn là những người có khả năng chính trị vừa ít vừa phân tán. Cố gắng chính như vậy phải là một mặt bằng mọi cách qui tụ những phần tử quí hiếm đó và mặt khác cố gắng đào tạo ra những cán bộ nòng cốt mới. Công việc này tuy rất khó nhưng không thể né tránh bởi vì cuộc đấu tranh chính trị nào xét cho cùng cũng vẫn là cuộc đọ sức giữa những đội ngũ cán bộ. Một tổ chức chính trị luôn luôn phải tôn trọng một tỷ lệ nào đó giữa đội ngũ cán bộ nòng cốt và tổng số thành viên. Sức khỏe cần hơn sức vóc. Phẩm chất cần hơn số lượng. Trong thời đại hiện nay, khi mà các phương tiện truyền thông hiện đại cho phép một nhóm nhỏ quan hệ trực tiếp và thường xuyên với quần chúng, vai trò của đội ngũ cán bộ nòng cốt lại càng quan trọng.
2.3. Xây dựng và kiểm điểm phương tiện
Cuộc đấu tranh nào muốn thành công cũng cần những phương tiện. Phương tiện không phải chỉ là phương tiện vật chất. Phương tiện có thể là của tổ chức, do các thành viên và cảm tình viên đóng góp, cũng có thể là của các tổ chức đồng minh, và cũng có thể là khả năng vận động những sự yểm trợ của các tổ chức quốc tế, các cơ quan truyền thông, các tổ chức bảo vệ nhân quyền và tự do báo chí, các nhân vật có uy tín trong một bối cảnh nào đó. Các phương tiện có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức và đến từ nhiều nguồn khác nhau. Điều quan trọng là phải tiên liệu được và hoạch định được sự sẵn sàng của chúng. Xây dựng và kiểm điểm phương tiện là điều tối quan trọng bởi vì trong đấu tranh chính trị hoặc phải có các phương tiện cần thiết cho đường lối của mình, hoặc sẽ phải không nhiều thì ít thực hiện đường lối của kẻ cung cấp phương tiện.
2.4. Xây dựng cơ sở quần chúng
Cơ sở quần chúng cần được hiểu trước hết là tập thể thành viên ngoài đội ngũ cán bộ nòng cốt. Sự kiện một thành viên thuộc vào đội ngũ nòng cốt hay cơ sở có thể là do trình độ chính trị nhưng cũng có thể vì những lý do khác : sức khỏe, thời giờ có thể dành cho cuộc tranh đấu, hoàn cảnh gia đình và cá nhân ở một thời điểm. Cơ sở quần chúng cũng là những tập thể các thân hữu, đặc biệt là các thân hữu có uy tín. Sau cùng, cơ sở quần chúng cũng là vốn cảm tình mà tổ chức đã tranh thủ được. Cố gắng xây dựng cơ sở quần chúng chủ yếu là một cố gắng tuyên truyền nhằm hai mục tiêu : một là thuyết phục quần chúng về sự cần thiết phải đóng góp vào một giải pháp chung cho đất nước chứ mỗi người không thể tự giải quyết các vấn đề cá nhân bằng những giải pháp cá nhân ; hai là tranh thủ sự đồng tình của quần chúng đối với tổ chức.
2.5. Tiến công giành chính quyền
Chỉ
sau khi bốn giai đoạn trên đã được
thực hiện mới có thể nghĩ đến
việc tiến công giành chính quyền và phương pháp
để nắm chính quyền mới có thể
được quyết định. Trong thực tế
những người dân chủ Việt
Năm giai đoạn phải đi theo thứ tự nhưng không nhất thiết là giai đoạn trước phải hoàn tất giai đoạn kế tiếp mới bắt đầu. Các giai đoạn gối đầu lên nhau. Tiến trình năm giai đoạn là một công thức hướng dẫn hành động, nó là một điều kiện cần nhưng không phải là điều kiện đủ. Đi sai tiến trình này thì chắc chắn thất bại nhưng theo đúng tiến trình chưa chắc đã thành công. Sự thành công còn tùy thuộc nhiều yếu tố định lượng : cơ sở tư tưởng được hưởng ứng đến mức độ nào, cán bộ nhiều hay ít và khả năng thế nào, phương tiện dồi dào tới mức nào.
Một nhận xét rất quan trọng là hai giai đoạn đầu, xây dựng một cơ sở tư tưởng và hình thành đội ngũ cán bộ nòng cốt, chiếm gần hết thời giờ và công lao của một cuộc cách mạng. Phải vài thập niên mới có nổi một cơ sử tư tưởng đúng đắn, lành mạnh, được quần chúng chia sẻ và một đội ngũ cán bộ chừng vài trăm người với vài chục người là những cán bộ thực sự nòng cốt, nắm vững cơ sở tư tưởng, có bản lãnh, có quyết tâm, có kỹ thuật và kỷ luật đấu tranh. Nhưng một khi hai yếu tố này đã có, tổ chức có thể dựa vào một vận hội lịch sử mà phát triển rất nhanh chóng và giành được thế chủ động trong vòng vài năm, thậm chí vài tháng.
Nhận định của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên là cuộc vận động dân chủ hiện nay mới chỉ ở giữa giai đoạn thứ nhất và bước đầu của giai đoạn thứ hai. Nhưng không phải vì thế mà có thể kết luận bi quan rằng thắng lợi của dân chủ còn xa.
3. Nội dung của cuộc vận động dân chủ
Từ những phân tích trên, cố gắng đấu tranh để chấm dứt chế độ độc tài và xây dựng dân chủ của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên sẽ tập trung vào những công tác trọng điểm sau đây.
3.1. Thức tỉnh quần chúng về sự cần thiết của một giải pháp chung cho cả dân tộc
Sự mâu thuẫn đáng phẫn nộ giữa tiềm năng to lớn và hiện trạng bi đát của dân tộc, giữa ước vọng dân chủ rộng khắp và sự kéo dài thách đố của chế độ độc tài toàn trị có một nguyên nhân chính : đó là tâm lý luồn lách để tìm những giải pháp cá nhân cho những vấn đề cá nhân. Tâm lý đó là di sản lịch sử và văn hóa của hàng ngàn năm trong đó con người hoàn toàn không có tiếng nói, phải chịu đựng chính quyền như một định mệnh và tìm cách thích ứng để tự tồn. Luồn lách để tồn tại đã, một mặt, buộc người dân phải chấp nhận làm những điều không lương thiện và góp phần làm ung thối thêm xã hội, mặt khác, khiến người dân phải thỏa hiệp với chế độ độc tài tồi dở, đóng góp cho nó và do đó giúp nó tồn tại, một điều không ai muốn.
Cố gắng đầu tiên, trọng đại và cam go của những người dân chủ là thức tỉnh dân chúng rằng bắt buộc phải có một giải pháp chung, nghĩa là một thay đổi chế độ chính trị, chứ mỗi người không thể xé lẻ và luồn lách để tự giải quyết những vấn đề cá nhân bằng những giải pháp cá nhân. Sẽ chỉ có một thiểu số không đáng kể thành công như vậy và sự thành công nếu có cũng chỉ là tạm bợ và đầy bất trắc.
Phải đánh đổ trước hết chủ nghĩa luồn lách và phát huy ý chí sống lương thiện, xứng đáng và trách nhiệm. Chừng nào quần chúng còn chưa tin là mọi người Việt Nam đều gắn bó với nhau trong một số phận chung, và do đó cần một giải pháp chung, cuộc vận động dân chủ vẫn chưa thể thành công và chế độ độc tài vẫn tồn tại, hay nếu có sụp đổ do sự ruỗng nát của chính nó thì cũng chỉ nhường chỗ cho một tình trạng hỗn loạn vô chính phủ còn tồi tệ hơn cả một chế độ độc tài.
Khó khăn chính của cuộc cách mạng tâm lý này là nó đòi hỏi cả lý luận lẫn sự kích thích và do đó chỉ có những kết hợp chính trị mới có thể vận động được một cách hữu hiệu. Các nhà nghiên cứu, các nhà tư tưởng, ngay cả các nhân sĩ uy tín, nếu có, cũng bất lực vì chính sự kiện họ đứng một mình cũng đã không nhiều thì ít chứng tỏ họ chọn lựa giải pháp cá nhân và khiến cho những hô hào của họ về một ý thức chung mất rất nhiều tác dụng. Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên hiểu trách nhiệm và vai trò của mình trong cuộc đột phá tâm lý này.
3.2 Giành thắng lợi dứt khoát về mặt tư tưởng và lý luận
Dự Án Chính Trị Dân Chủ Đa Nguyên này, cùng với những đóng góp của các tổ chức dân chủ khác, sẽ là vũ khí đấu tranh tư tưởng để bẻ gãy những lý luận ngụy biện của đảng cộng sản và giải tỏa những lấn cấn còn tồn tại trong nhân dân.
Chúng ta phải bẻ gãy lập luận cho rằng dân chủ sẽ đưa tới hỗn loạn. Chúng ta sẽ chứng minh rằng dân chủ là điều kiện căn bản để bảo đảm không có hỗn loạn, là phương thức sinh hoạt cho phép xã hội tiến hóa và đổi mới không ngừng trong trật tự.
Chúng
ta phải bẻ gãy lập luận cho rằng muốn phát
triển cần có kỷ luật và muốn có kỷ
luật cần hy sinh dân chủ, giới hạn tự do và
nhân quyền. Nhân dân Việt
Chúng
ta phải bẻ gãy lập luận cho rằng xã hội
phương Đông khác với xã hội phương Tây, và
do đó không thể chấp nhận những giá trị
của phương Tây như tự do cá nhân, dân chủ và
nhân quyền. Tự do, dân chủ và nhân quyền là những
giá trị phổ cập của cả loài người,
không riêng gì của phương Tây. Các giá trị đó có
mặt trong mọi nền văn minh, kể cả tại
Việt
Chúng ta cần phơi bày sự sai trái của lập luận cho rằng các giá trị văn hóa châu Á có lợi cho phát triển hơn các giá trị văn hóa phương Tây. Đằng sau lập luận mị dân đó là ý đồ biện hộ cho những chế độ độc tài chuyên chính. Dĩ nhiên các nền văn hóa châu Á có nhiều điểm tích cực nhưng những điểm tiêu cực còn nhiều hơn và trầm trọng hơn. Các nước châu Á đã phát triển nhờ chấp nhận cách suy nghĩ, tổ chức và làm việc dân chủ của người phương Tây chứ không vì phủ nhận phương Tây và đề cao những nét đặc thù của mình. Vả lại, các nước châu Á có những nền văn hóa và phong tục rất khác nhau, nên không thể nói một cách chung chung tới những giá trị phương Đông hay châu Á được.
Chúng ta cần ý thức rằng đây không phải chỉ là những cuộc tranh luận lý thuyết. Đằng sau những lập luận ngụy biện bênh vực cho các chế độ độc tài là những nhà tù khắc nghiệt, những đày đọa thô bạo mà những con người đáng quí nhất của đất nước là nạn nhân, trong khi một thiểu số cường hào tha hồ vơ vét tài nguyên quốc gia.
Chúng ta cũng cần phải cực lực bác bỏ một thứ "chủ nghĩa kinh tế" mà một số chính quyền, trong đó có Việt Nam, đang lấy làm lý cớ để phủ nhận hoặc giới hạn tự do, dân chủ và nhân quyền. Kinh tế không phải là tất cả, và ngay cả trên địa hạt thuần túy kinh tế tỷ lệ tăng trưởng cũng không phải là tất cả. Một thành tích tăng trưởng kinh tế 10% không cho phép chính quyền tự mãn là có công rồi áp đặt một chế độ độc tài lên dân chúng, nhất là khi sự tăng trưởng đó chỉ là sự phục hồi một phần sau nhiều năm đổ vỡ do chính quyền gây ra và phải trả bằng một giá rất đắt về văn hóa, đạo đức, môi trường. Mục tiêu quốc gia là một xã hội phồn vinh, có văn hóa cao, có sự phân phối hợp tình hợp lý lợi tức quốc gia, có cơ hội thăng tiến công bằng cho mọi người, có liên đới giữa người và người và giữa mọi người với đất nước, có bảo đảm tự do và phẩm giá cho mọi người, có khả năng không ngừng vươn lên, có môi trường thiên nhiên được bảo vệ và liên tục cải thiện.
Một cố gắng khác, rất quan trọng, là chứng minh cho những đảng viên cộng sản và cán bộ của nhà nước còn đang phân vân và ngờ vực rằng họ hoàn toàn không có lý do chính đáng nào để lo ngại sự cáo chung của chế độ độc tài đảng trị cả, trái lại họ còn có mọi lý do để vui mừng trước những thắng lợi của dân chủ. Danh dự, nhân phẩm và những quyền lợi hợp pháp của họ sẽ được tôn trọng. Hơn thế nữa, họ còn trút bỏ được mặc cảm tội lỗi tiếp tay cho một chế độ tồi dở. Họ sẽ có niềm tự hào đóng góp đưa đất nước tiến lên với phúc lợi càng ngày càng lớn cho mọi người, kể cả chính họ.
Cố gắng tranh thủ sự hưởng ứng của những cán bộ đảng viên cộng sản không khó về mặt lý luận vì trong đại bộ phận họ cũng đều là nạn nhân của chế độ và cũng rất bất mãn. Khó khăn là ở di sản tâm lý do cuộc chiến và cách cai trị thô bạo của đảng cộng sản để lại. Nhiều người không tin rằng hận thù có thể xóa bỏ dễ dàng trong khi đó thì vẫn còn những luận điệu cực đoan của một thiểu số vô ý thức và vô trách nhiệm gây thêm sự lo ngại. Bởi vậy cuộc vận động dân chủ, một mặt, phải khẳng định một cách thật quả quyết tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc và, mặt khác, phải chứng minh một cách hùng hồn rằng sẽ không có bất cứ một biện pháp phân biệt đối xử nào. Muốn như thế hàng ngũ dân chủ phải qui tụ mọi thành phần thuộc mọi quá khứ chính trị. Một tập hợp chính trị dù có thiện chí và đường lối đứng đắn đến đâu mà chỉ gồm những người quốc gia cũ hay cộng sản cũ cũng vô vọng.
3.3. Phát động mạnh mẽ cuộc tranh đấu đòi dân chủ trong nước
Chúng
ta may mắn có được một số người
quả cảm dám nói lên tiếng nói dân chủ - tiếng nói
của trí tuệ và lương tâm - bất chấp an ninh
nhân thân. Họ đã bị đàn áp thô bạo. Hàng ngàn
người đang mòn mỏi trong các nhà tù, hàng ngàn cuộc
đời bị gãy đổ, hàng ngàn gia đình bi đát.
Nhiều người bị trù dập và bị cô lập
về mọi mặt văn hóa, xã hội và kinh tế.
Họ sống trong căng thẳng và hồi hộp, gia
đình họ sống trong thiếu thốn và lo âu. Những
người dân chủ tại Việt
Yểm trợ những người dân chủ trong nước là một nghĩa vụ đạo đức và tình cảm, nhưng cũng là một bắt buộc chiến lược. Có được yểm trợ thì những người dân chủ trong nước mới cảm thấy phấn khởi và mới có khả năng tiếp tục và tăng cường cuộc chiến đấu gian lao và hoàn toàn không cân xứng này, phong trào dân chủ trong nước nhờ đó mới bành trướng được, thông điệp dân chủ nhờ đó mới tới được với mọi người, cuộc vận động dân chủ mới có thể thành công.
Cho đến nay, cộng đồng người Việt hải ngoại đã đạt được nhiều thành quả đáng kể trong việc vận động dư luận quốc tế, các tổ chức nhân quyền, các chính phủ dân chủ để bênh vực họ. Chúng ta cũng đã có kinh nghiệm về cách vận động hậu thuẫn quốc tế. Chúng ta sẽ tiếp tục và gia tăng sự yểm trợ về vật chất, tinh thần và thông tin đối với anh em trong nước. Những cố gắng yểm trợ những người dân chủ trong nước tự chúng cũng có tác dụng thúc đẩy dân chủ và cũng là thành phần khắng khít của cuộc vận động dân chủ.
Hiện nay những thắng lợi đã đạt được đặt ra cho chúng ta một yêu cầu mới, đó là đưa cuộc vận động dân chủ trong nước từ giai đoạn của những phản kháng cá nhân sang giai đoạn của những đấu tranh có phối hợp, có tổ chức và có tiếng nói chung. Để đạt mục tiêu này không những phải tăng cường cố gắng yểm trợ mà còn phải đem lại cho anh em dân chủ trong nước niềm tin, một trong những yếu tố quyết định của niềm tin đó là sự hình thành của một kết hợp dân chủ lớn và đứng đắn tại hải ngoại.
3.4. Nâng cao tinh thần và hiệu năng của những cố gắng vận động sự yểm trợ của thế giới
Bối
cảnh thế giới hiện nay đang rất thuận
lợi cho cuộc đấu tranh dân chủ hóa Việt
Về nội dung, dĩ nhiên chúng ta vẫn tiếp tục những cố gắng từ trước tới nay là tố giác những vi phạm nhân quyền và đường lối phản dân chủ của chính quyền cộng sản. Tuy nhiên, để tranh thủ sự ủng hộ nồng nhiệt hơn nữa của dư luận thế giới chúng ta còn phải thêm một nỗ lực khác mà tới nay chưa được ý thức và quan tâm đúng mức là trình bày đường lối của đối lập dân chủ Việt Nam, để đối lập dân chủ Việt Nam xuất hiện dưới mắt thế giới như một giải pháp thay thế đáng tin cậy. Cũng trong mục tiêu đó, chúng ta sẽ phải giới thiệu những gương mặt tiêu biểu của cuộc vận động dân chủ không phải chỉ như những nạn nhân cần được bảo vệ mà còn là những hy vọng của đất nước ngày mai.
Những
cố gắng vận động sự yểm trợ
của thế giới cho đến nay đã đạt
nhiều kết quả, nhưng vẫn còn bị giới
hạn do tình trạng thiếu kết hợp và phối
hợp. Do tình thế phân tán lực lượng, các cố
gắng không chỉ thuần túy vì mục đích tăng
cường cuộc vận động dân chủ mà đôi
khi còn nhắm tranh thủ trước hết hậu
thuẫn cho đoàn thể mình. Tình trạng này không
những làm giảm rất nhiều hiệu năng mà còn
gây ấn tượng không tốt đối với
đối lập dân chủ. Tinh thần mới mà Tập
Hợp Dân Chủ Đa Nguyên đề nghị cho cố
gắng vận động là chỉ nhắm đem lại
thắng lợi cho cuộc vận động dân chủ
trong các cố gắng tranh thủ sự hưởng
ứng của thế giới. Điều này khó, nhưng
phải thực hiện được nếu tổ
chức dân chủ muốn thế giới nhìn đối
lập dân chủ Việt
Phương pháp vận động cũng cần được xét lại, trước hết là để tập trung cố gắng vào những hoạt động thực sự có lợi cho tiến trình dân chủ hóa thay vì phí phạm sinh lực cho những hoạt động ồn ào không gây được sự kính trọng của dư luận thế giới.
Tập
Hợp Dân Chủ Đa Nguyên, bằng quan hệ khiêm
tốn và thành tín với mọi lực lượng và
mọi thành phần dân chủ trong cũng như ngoài
nước, sẽ cổ võ cho một sự xét lại và
cải tiến mặt trận quốc tế vận.
Quyết tâm tìm hiệu năng tối đa trên mặt
trận này sẽ đem lại nhiều hệ quả
tốt đẹp cho đối lập dân chủ Việt
Quan trọng hơn, nó sẽ khiến chúng ta nhìn rõ yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa các thành phần dân chủ trong và ngoài nước. Ý thức tầm quan trọng của mặt trận quốc tế vận cũng là ý thức tiềm năng to lớn và vai trò chiến lược của cộng đồng người Việt hải ngoại, đánh tan mặc cảm tội lỗi vì không có mặt trên đất nước và hiểu rằng trong và ngoài nước đều quan trọng như nhau, đều cần nhau và đều phải quí trọng nhau.
Và quan trọng hơn hết, nó sẽ khiến chúng ta nhận thức rằng phải phối hợp và kết hợp nếu muốn được thế giới tận tình hỗ trợ. Chúng ta sẽ hiểu rằng cần vượt lên trên những khác biệt chi tiết để đoàn kết trong một mặt trận dân chủ.
3.5. Xúc tiến sự hình thành một mặt trận dân chủ
Không một người dân chủ nào không nhận thức được sự cần thiết của một mặt trận dân chủ có tầm vóc. Đây là một việc phải thực hiện bởi vì ngay cả trong trường hợp đảng cộng sản chấp nhận bầu cử tự do phe dân chủ cũng sẽ thất bại nếu phân tán lực lượng. Đây cũng là một công việc có thể thực hiện được vì thời gian đã gạn lọc những ý kiến và ngày nay chỉ còn rất ít những khác biệt về quan điểm.
Bước đầu của cố gắng hình thành mặt trận dân chủ này là đẩy mạnh hơn nữa những tiếp xúc, thảo luận và trao đổi bộc trực trong tinh thần tương kính đã tiến hành từ nhiều năm nay về bối cảnh quốc tế và về hiện tình đất nước, về những chọn lựa cơ bản cho tương lai, về những vấn đề cấp bách phải giải quyết và về hướng giải quyết cho những vấn đề đó. Chính qua những cuộc trao đổi này mà một đồng thuận có thể đạt tới và những con người cần có để giành thắng lợi cho nó có thể tìm ra.
Giai đoạn vận động này cần được xúc tiến ở cả trong lẫn ngoài nước song song với cố gắng phổ biến rộng rãi lý tưởng dân chủ đa nguyên tới quần chúng. Nó có mục đích tìm ra những người cùng chí hướng để kết hợp hành động. Nó cũng có mục đích tìm hiểu và đối chiếu mọi lập trường chính trị để nhận diện ra những tổ chức chính trị dù không hoàn toàn chia sẻ quan điểm của nhau nhưng vẫn có thể phối hợp hành động.
Sự kết hợp trong một mặt trận dân chủ này phải vượt lên trên mọi ngăn cách do quá khứ để lại, trong tinh thần hòa giải dân tộc thành thực và trọn vẹn, hoàn toàn hướng về tương lai. Sức mạnh của kết hợp này không dựa trên cơ chế tổ chức mà dựa trên đồng thuận về mục đích và phương pháp đấu tranh, cùng với sự tin tưởng lẫn nhau. Kết hợp này phải mở cửa cho mọi cá nhân và đoàn thể thuộc mọi xuất xứ miễn là thành thực chia sẻ lý tưởng dân chủ đa nguyên, thành thực tán thành tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc và quả quyết từ khước bạo lực. Mọi bất đồng quan điểm khác đều có thể thỏa hiệp.
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên đặc biệt đánh giá cao vai trò của những người dân chủ hiện có mặt trong guồng máy nhà nước cộng sản trong việc khai thông tiến trình dân chủ hóa.
Chúng ta khẳng định mặt trận dân chủ này là một mặt trận chống tất cả mọi hình thức độc tài trong đó độc tài cộng sản chỉ là một, chống sự áp bức, chống sự tồi dở và gian trá. Mặt trận dân chủ này hoàn toàn không phải là sự kéo dài của cuộc xung đột trong quá khứ, mà là một kết hợp hướng về tương lai. Nó mở cửa cho mọi người dân chủ thuộc mọi quá khứ chính trị và mọi cương vị. Nhưng ngược lại, nó cũng chỉ mở cửa cho những người thật sự dân chủ.
Để có hiệu năng, như mọi liên minh chính trị, mặt trận dân chủ sẽ cần một tổ chức thành viên có sức mạnh vượt trội vừa làm đầu tàu vừa để bảo đảm sự ổn vững. Với nhận định đó Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên, một mặt, sẽ nỗ lực phát triển chính mình và thống nhất với các tổ chức bạn để tạo ra đầu tàu đó, mặt khác sẽ luôn luôn có đủ khiêm tốn để nhìn nhận vai trò lãnh đạo của một tổ chức dân chủ khác có ưu thế hơn.
Tuy nhiên, nhận thức về sự cần thiết của một đầu tàu không thể làm chúng ta quên rằng trong hoàn cảnh phân hóa mà lịch sử để lại không một cá nhân nào, không một tổ chức nào có đủ uy tín để có thể được chấp nhận là trung tâm của một tập hợp dân tộc mới. Những xảo thuật để giành thế thượng phong chỉ làm xấu thêm một hoàn cảnh tự nó đã khó khăn. Mọi tổ chức đều phải coi những cố gắng của mình như những đóng góp cho thắng lợi của dân chủ. Mọi tổ chức, kể cả những tổ chức lớn do sự kết hợp của nhiều tổ chức, đều phải tự coi mình là những thành tố, những chặng đường của một kết hợp càng ngày càng lớn hơn.
Hình thức, chiến thuật và lãnh đạo sẽ uyển chuyển theo tình huống. Khi chính quyền cộng sản đã nhượng bộ và chấp nhận luật chơi dân chủ, cuộc vận động sẽ công khai và cơ quan lãnh đạo sẽ đặt ở trong nước. Chừng nào chính quyền cộng sản vẫn còn ngoan cố tiếp tục chính sách đàn áp, hoạt động trong nước sẽ kín đáo và cơ quan lãnh đạo sẽ đặt tại hải ngoại.
Trong
cả hai trường hợp chúng ta cần một sự
hiện diện tích cực trên cả nước và trong
mọi địa hạt. Chúng ta sẽ tận dụng
mọi kẽ hở, nắm lấy mọi cơ hội,
kết thân với mọi người muốn đổi
mới đất nước để tạo ra và nhân lên
những cơ sở đối lập càng ngày càng tích
cực, càng ngày càng công khai. Một mặt chúng ta nỗ
lực để mở rộng thêm cánh cửa bưng bít
của chính quyền cộng sản và tận dụng
luồng giao lưu giữa trong và ngoài nước, mặt
khác chúng ta vận dụng mọi sáng kiến để
tạo áp lực càng ngày càng mạnh và nhiều mặt lên
chế độ. Chế độ cộng sản
Việt
3.6. Mục tiêu chính : bầu cử tự do
Bằng mọi phương tiện hòa bình và bằng mọi sáng kiến, mặt trận dân chủ sẽ phát động cuộc tranh đấu đòi bầu cử tự do. Sau đó sẽ tranh thủ để đạt thắng lợi trong những cuộc bầu cử đó.
Bầu cử tự do là một đòi hỏi vừa chính đáng vừa ở trong tầm tay. Dù ngoan cố đến đâu ban lãnh đạo đảng cộng sản cũng chắc chắn sẽ phải nhượng bộ. Họ không có chọn lựa nào khác bởi vì xã hội Việt Nam đã gần chín muồi cho một thay đổi lớn, câu hỏi duy nhất có thể đặt ra chỉ là thay đổi có xảy ra trong hòa bình và trật tự hay không.
Hơn hai triệu thanh niên, trong đó gần nửa triệu thanh niên có trình độ đại học hoặc tương đương, đi vào thị trường lao động mỗi năm với tất cả sinh lực và ước vọng. Đại đa số không tìm được công ăn việc làm hay không tìm được việc làm phù hợp với khả năng. Đạo quân bất mãn này đã rất lớn và ngày càng lớn thêm. Họ cũng đã dần dần ý thức rằng chế độ này làm hỏng đời họ và làm hỏng đất nước. Khi ý thức này đã rõ rệt, nó sẽ nổ bùng mạnh hơn nhiều trái bom nguyên tử, không một sức mạnh nào có thể chống cự được.
Hơn
năm mươi triệu nông dân Việt
Các tôn giáo bị đàn áp một cách thô bạo quá lâu không còn chấp nhận tiếp tục chịu đựng nữa. Áp lực từ trong và ngoài nước đã buộc đảng cộng sản phải nới lỏng các biện pháp chèn ép. Sự nới lỏng này chỉ có tác dụng kích thích thêm những đòi hỏi tự do tôn giáo bởi vì mâu thuẫn giữa chính quyền cộng sản và các tôn giáo đã tích lũy quá lâu và quá nhiều.
Giới doanh nhân và tiểu thương, tuy số lượng không cao nhưng có trọng lượng lớn nhờ tính năng động, đã nhận ra rằng họ là nạn nhân chính của chính sách co cụm và xiết lại từ sau đại hội 8 của đảng cộng sản và họ chỉ có lối thoát với một sự thay đổi chế độ.
Thành phần ưu tú trong các xí nghiệp tư cũng như công, ngay cả trong các cơ quan nhà nước và guồng máy đảng, đang tích lũy bực bội vì không thi thố được khả năng và cũng chỉ được đãi ngộ một cách rất không xứng đáng. Họ cũng là thành phần hiểu rõ hơn ai hết sự tồi dở của chế độ và sự cần thiết của một chuyển đổi nhanh chóng về dân chủ.
Toàn dân bất mãn vì tệ tham nhũng, quan liêu bàn giấy, vì môi trường bị ô nhiễm, vì trật tự an ninh không được bảo đảm, trộm cướp và các băng đảng xã hội đen hoành hành, vì nạn ma túy lan tràn đang hoặc đã phá hủy cuộc đời của con em họ. Trong khi đó thì đảng và nhà nước chỉ dồn mọi cố gắng để đàn áp những tiếng nói đứng đắn đòi tự do và dân chủ.
Tất cả những bất mãn đó đã tích lũy từ lâu, nhưng điều mới là mọi người đều đã hiểu rằng chỉ có một giải pháp cho họ và cho đất nước là dân chủ hóa.
Sự bất mãn cam chịu và thụ động đang chuyển mình thành nguyện ước thay đổi chế độ. Nó cũng dần dần dẫn tới hành động. Những tiếng nói phản kháng đã bắt đầu cất lên từ hàng ngũ thanh niên và sinh viên. Những cuộc tiếp xúc giữa các cấp lãnh đạo đảng và nhà nước với doanh nhân, văn nghệ sĩ, chuyên viên và thanh niên trong những năm gần đây hầu hết đã biến thành những buổi chất vấn và tố giác công khai đối với chế độ. Nông dân cũng không còn thụ động nữa, hàng trăm vụ phản kháng về ruộng đất, thuế khóa và giá cả xảy ra mỗi tháng. Vụ nổi dậy tại Thái Bình, qui tụ hàng trăm ngàn nông dân trong nhiều tháng, đã là một báo động lớn đối với chế độ, nhưng nó chỉ là điềm báo trước của một đợt nổi dậy toàn bộ của nông thôn nếu chế độ không thay đổi. Một số cơ sở của chính đảng cộng sản cũng đã công khai biểu lộ thái độ bất phục tương đối với đảng.
Xã
hội Việt
Một thực tại hiển nhiên là đảng và nhà nước cộng sản dù ngoan cố và thủ đoạn đến đâu cũng không kháng cự được trào lưu tiến hóa chung của thế giới và nhất là những tiến bộ về truyền thông. Chế độ ngày càng phải miễn cưỡng mở cửa ra thế giới, bình thường hóa quan hệ ngoại giao và thương mại với mọi quốc gia, hội nhập dần dần vào sinh hoạt quốc tế. Lượng thông tin giữa Việt Nam và thế giới sẽ tiếp tục gia tăng nhanh chóng, mọi bức tường ngăn chặn, kể cả những bức tường lửa trên hệ Internet, sẽ đều trở thành ngớ ngẩn và vô vọng.
Chế độ cộng sản, trong chiều sâu, cũng đã hiểu rằng nó sẽ cáo chung. Hiện tượng đại bộ phận cán bộ các cấp ngả theo mê tín dị đoan, tin bói toán là dấu hiệu của một tập thể chao đảo và mất lòng tin. Sau một nửa thế kỷ cầm quyền độc đoán và bóp nghẹt cá nhân, chế độ cộng sản đã là nạn nhân của chính nó. Nó đã không đào tạo ra được những con người có đủ gan dạ và quyết tâm, chưa nói tới tài năng và bản lãnh, để làm những nhà độc tài. Chế độ độc tài bạo ngược phải chấm dứt vì nó không còn nhân sự cần có.
Nét đậm nhất hiện nay của đảng cộng sản là đại đa số cán bộ, ngay cả các cán bộ ở những cấp khá cao, không còn cảm thấy gắn bó với sự tồn vong của chế độ nữa. Họ không cảm thấy bị đe dọa nếu chế độ thay đổi, đại đa số còn tin rằng họ sẽ có một vai trò hữu ích hơn và một cuộc sống vinh quang hơn. Đội ngũ thủ cựu ngoan cố một mặt đang già đi và teo lại, mặt khác ngày càng bị cô lập và lố bịch hóa. Trong vòng không đầy một thập niên nữa sẽ không còn thành phần bảo thủ ngoan cố. Nhưng thay đổi sẽ không chờ đến khi đội ngũ thủ cựu biến mất, nó sẽ xảy ra ngay khi mà thành phần này không còn đủ mạnh để khống chế bộ máy đảng và nhà nước nữa. Điểm đột phá này đã gần kề.
Cho
tới nay, đảng cộng sản đã trụ
được trong chính sách chống dân chủ nhờ hai
yếu tố. Một là, đội ngũ lãnh đạo
của nó gồm chủ yếu những thành phần
được đào tạo và bị đầu
độc bằng chủ nghĩa Stalin-Mao với
đầu óc thiển cận hẹp hòi và cá tính hung
bạo. Hai là, dân chúng Việt
Ở vào thời điểm này, vai trò của cộng đồng người Việt hải ngoại có tầm quan trọng quyết định. Người Việt hải ngoại gồm trên hai triệu người, với gần một nửa triệu người tốt nghiệp đại học và một số thu nhập cao hơn tổng sản lượng quốc gia (GDP) của quốc nội. Cả khối người ấy nếu chỉ được thôi thúc bằng lòng thù hận thì cũng không tác động được vào trong nước và do đó không làm gì được chế độ cộng sản. Ngược lại, nếu lấy lòng yêu nước, lấy hòa giải và hòa hợp dân tộc làm tinh thần chỉ đạo và lấy thắng lợi của dân chủ làm mục tiêu tranh đấu duy nhất thì chỉ cần một phần nhỏ của khối người ấy cũng là một lực lượng đủ để thắng đảng cộng sản. Họ sẽ có khả năng và phương tiện để liên lạc đều đặn với trong nước, một mặt động viên đồng bào tham gia cuộc vận động dân chủ, mặt khác khuyến khích và phối hợp rất nhiều người dân chủ trong nước, kể cả những người dân chủ trong guồng máy đảng và nhà nước cộng sản hiện đã chiếm đa số nhưng chưa thành đội ngũ. Họ sẽ bảo đảm mặt trận vận động quốc tế, tranh thủ sự hỗ trợ của thế giới. Và họ có thể nhân lên nhiều lần tác dụng của các cố gắng tranh đấu cho dân chủ ở trong nước. Người Việt hải ngoại ngày càng ý thức rằng họ vừa có vai trò của một đội tiền phong đắc lực trên mặt trận quốc tế vận vừa có tiềm năng của một hậu phương an toàn và hùng mạnh, cung cấp đầy đủ nguồn tài chính, thông tin, ý kiến và lý luận cho mặt trận quốc nội. Ý thức rằng một kết hợp dân chủ trong nước-ngoài nước có thể đánh bại đảng cộng sản dễ dàng đang càng ngày càng rõ rệt, và khi nó đã rõ rệt thì chế độ cộng sản sẽ bắt buộc phải chấp nhận tiến trình dân chủ hóa để tránh sụp đổ trong thảm khốc.
Đấu tranh để buộc đảng cộng sản phải chấp nhận luật chơi dân chủ và bầu cử tự do như vậy là một cuộc đấu tranh chắc chắn sẽ thắng lợi và sẽ thắng lợi sớm.
Vấn đề của các lực lượng dân chủ là tập trung cố gắng để bầu cử tự do đến thật sớm và trong những điều kiện thật tốt đẹp.
Những
cuộc bầu cử tự do sẽ không thể do chính
quyền cộng sản quyết định một mình và
tổ chức một mình. Bầu định chế nào,
bầu vào lúc nào, bầu như thế nào, những ai
được quyền đi bầu và những ai
được quyền ứng cử là những quyết
định trên đó đối lập dân chủ Việt
Bầu cử tự do chỉ có thể diễn ra khi mọi quyền tự do chính trị cơ bản đã được chính thức và long trọng xác nhận và các luật lệ mâu thuẫn với các quyền tự do chính trị đã được bãi bỏ.
Bầu cử tự do phải diễn ra trong tinh thần hòa giải dân tộc, vượt lên trên mọi hàng rào hành chính do chính quyền hiện tại tạo ra hay do hoàn cảnh mà có. Một cách cụ thể, trước khi có bầu cử mọi chính trị phạm phải được trả tự do và phục hồi quyền công dân trọn vẹn, các tiền án chính trị phải được xóa bỏ, người Việt hải ngoại cũng phải được nhìn nhận quyền bầu cử và ứng cử.
Bầu cử tự do cũng phải được tổ chức bởi một chính quyền hội đủ điều kiện để được nhìn nhận là có khả năng đảm bảo cho bầu cử được công bằng và lương thiện. Chính quyền này sẽ hoan nghênh sự hiện diện không giới hạn của những quan sát viên quốc tế vô tư trong những cuộc bầu cử tự do.
Những đòi hỏi trên đây dù rất khiêm tốn và rất hợp tình hợp lý nhưng chắc chắn sẽ gặp sự chống đối của chính quyền cộng sản, vì thế phải vận dụng mọi áp lực quần chúng và quốc tế trong mọi lãnh vực để buộc đảng cộng sản phải nhượng bộ và tham gia vào tiến trình dân chủ hóa.
Chúng ta không đánh giá được sự ngoan cố của đảng cộng sản để có thể tiên liệu được lúc nào họ sẽ phải nhượng bộ và chấp nhận bầu cử tự do. Nhưng chúng ta có thể tin chắc bầu cử tự do sẽ tới trong một tương lai không xa và cần chuẩn bị để giành thắng lợi ngay từ bây giờ.
Song song với cố gắng chuẩn bị để giành thắng lợi, các lực lượng dân chủ cũng cần chuẩn bị tâm lý để đón nhận thất bại. Một khi dân chủ và bầu cử tự do đã được chấp nhận trên nguyên tắc, chắc chắn thành phần bảo thủ còn lại trong đảng cộng sản sẽ bị vô hiệu hóa và một phần đáng kể đảng viên cộng sản, kể cả một số cơ sở của đảng cộng sản sẽ gia nhập hàng ngũ dân chủ, nhưng đảng cộng sản vẫn còn dù có thể dưới một danh xưng khác và vẫn là một chính đảng mạnh trong cuộc bầu cử. Nhờ số lượng đảng viên và sức mạnh tài chính họ vẫn có khả năng thắng trong cuộc bầu cử đầu tiên nếu các lực lượng dân chủ không kết hợp nhanh chóng và vận động hữu hiệu. Nhưng ngay trong trường hợp này, đảng cộng sản, hoặc hậu thân của nó dưới một danh xưng khác, cũng không thể là một đảng cầm quyền độc đoán nữa ; chế độ dân chủ đã được thiết lập và người thắng lớn vẫn là đất nước.
Trong đấu tranh để đòi bầu cử tự do cũng như để giành thắng lợi qua các cuộc bầu cử tự do đó, Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên lúc nào cũng chủ trương xóa bỏ hận thù, tôn trọng mọi người và mọi chính kiến để hợp tác với nhau và cùng nhau xây dựng tương lai Việt Nam chung. Tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc này không thể bị đồng hóa với thái độ sẵn sàng cấu kết và đồng lõa với bất cứ ai. Thái độ của Tập Hợp rất minh bạch. Tập Hợp có mục tiêu và đường lối rõ ràng và Tập Hợp sẽ kiên trì theo đuổi. Tập Hợp sẽ dồn mọi cố gắng để giành thắng lợi cho mặt trận dân chủ trong bầu cử tự do. Nếu thắng, Tập Hợp sẽ cùng với các tổ chức đồng minh trong mặt trận dân chủ, và có thể cùng với cả một số tổ chức chính trị khác, chia sẻ trách nhiệm trước dân tộc. Nếu không may thắng lợi về tay những lực lượng khác lập trường, Tập Hợp sẽ tiếp tục đấu tranh trong cương vị của một đối lập đứng đắn và trách nhiệm.
Như tất cả mọi cuộc vận động chính trị, cuộc đấu tranh này sẽ đòi hỏi nhiều thỏa hiệp. Tùy mức độ hưởng ứng nhiều hay ít mà sách lược đấu tranh để chấm dứt chế độ độc tài và thiết lập dân chủ, những chọn lựa cơ bản, cũng như chính sách chuyển tiếp trong dự án chính trị này sẽ được thực hiện toàn bộ hay một phần trong mỗi thời điểm, sớm hay muộn trong thời gian. Tinh thần của Tập Hợp là tinh thần đối thoại và hợp tác. Tập Hợp sẽ chấp nhận những thỏa hiệp, kể cả những thỏa hiệp giai đoạn, nhưng sẽ không nhân nhượng trên ba lập trường căn bản : lý tưởng dân chủ đa nguyên, tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc, và phương thức đấu tranh bất bạo động.
VII. Chuyển tiếp thành công
về dân chủ
1. Bài toán chuyển tiếp
Sau khi chế độ độc tài đảng trị chấm dứt chúng ta sẽ trải qua một giai đoạn chuyển tiếp cực kỳ khó khăn. Trong một khoảng thời gian chừng năm năm, chúng ta sẽ phải làm những cố gắng rất phi thường để vượt qua những thử thách vô cùng cam go, trước khi đất nước có thể trở thành một quốc gia bình thường và hội nhập thực sự vào cộng đồng quốc tế.
Chúng ta sẽ phải chuyển đổi từ một hệ thống nhất nguyên, tập trung, chuyên quyền sang một chế độ đa nguyên, tản quyền và phân quyền.
Chúng ta sẽ phải thay thế một kinh tế hoạch định đặt nền tảng trên các xí nghiệp quốc doanh bằng một kinh tế thị trường lấy các xí nghiệp tư làm sức mạnh.
Chúng ta sẽ phải biến một guồng máy nhà nước quan liêu, bàn giấy, công cụ của một đảng thành một nhà nước hữu hiệu, trách nhiệm, lành mạnh, phục vụ cho công ích.
Chúng ta sẽ phải chấm dứt lối quản lý bằng nghị quyết và chỉ thị để thiết lập một nhà nước pháp trị.
Chúng ta sẽ phải thay thế một nền giáo dục tuyên truyền và nhồi sọ bằng một nền giáo dục khách quan và khai phóng.
Chúng ta kế thừa một đất nước suy kiệt toàn diện, trộm cướp lộng hành, tham nhũng đã thành nền nếp, buôn lậu đã thành một phong trào quốc gia, các bệnh truyền nhiễm lan tràn một cách không kiểm soát, tuổi trẻ thất học và bỏ học, con người suy nhược, bi quan và chán nản, môi trường sinh thái bị hủy hoại và ô nhiễm, chủ quyền kinh tế và ngay cả đất đai đã mất nhiều về tay người ngoại quốc, hàng chục triệu người sống trong cảnh nghèo khổ cùng cực. Chúng ta sẽ phải biến đất nước đó thành một đất nước có kỷ cương, có chủ quyền, có lòng tin, có liên đới, có sức bật kinh tế và có sức thu hút đầu tư nước ngoài.
Chúng ta kế thừa một đất nước chồng chất hận thù do chiến tranh và các chính sách phân biệt đối xử để lại. Chúng ta sẽ phải hàn gắn những đổ vỡ mà không gây ra những đổ vỡ mới. Chúng ta sẽ phải phục hồi danh dự cho những người đã bị xúc phạm mà không xúc phạm những người khác, phải bồi thường thiệt hại cho những nạn nhân mà không tạo ra những nạn nhân mới.
Chúng ta cần minh định : vấn đề đặt ra không phải là đi tìm một công thức mầu nhiệm nào có thể biến đất nước thành giàu mạnh, không làm gì có một công thức như vậy. Vấn đề là từ những thực tại của đất nước và bối cảnh thế giới nhận diện những vấn đề cần được giải quyết ưu tiên và đề ra những giải đáp.
Mục tiêu của giai đoạn chuyển tiếp này là tăng sản lượng quốc gia lên gấp đôi trong khoảng thời gian năm năm đồng thời cải thiện được môi trường và giềng mối xã hội, hóa giải mọi hận thù và hiềm khích, thực sự đưa một Việt Nam hòa hợp vào quỹ đạo tiến bộ. Mục tiêu này có thể đạt được và sẽ phải đạt được bằng những chính sách và biện pháp không mâu thuẫn với những định hướng lớn đã vạch ra.
Chúng ta có quá nhiều vấn đề văn hóa xã hội trầm trọng và cấp bách cần giải quyết nhưng lại chỉ có những tài nguyên rất eo hẹp. Nếu chúng ta dành quá nhiều tài nguyên cho các vấn đề ấy thì chúng ta sẽ không còn tài nguyên để phát triển kinh tế và sẽ dẫm chân tại chỗ trong cảnh đói khổ. Ngược lại có những vấn đề văn hóa xã hội gay gắt đến độ nếu không được giải quyết sẽ triệt tiêu mọi cố gắng kinh tế. Phải nhìn nhận một thực tế phũ phàng là chúng ta sẽ còn phải chung sống với sự nghèo khổ cơ cực nhiều năm nữa. Trong hoàn cảnh ngân sách eo hẹp chúng ta sẽ phải thiết lập một thứ tự ưu tiên cho các vấn đề. Tinh thần chỉ đạo là giải quyết cấp bách những vấn đề tối cần thiết cho hòa giải dân tộc, an ninh xã hội và phát triển kinh tế, các vấn đề khác sẽ được giải quyết theo một thứ tự ưu tiên khác ngay khi khả năng kinh tế cho phép.
2. Những biện pháp chính trị
2.1. Trả chính quyền về cho nhân dân
Việc đầu tiên phải làm là phi chính trị hóa guồng máy chính quyền, quân đội và công an. Công chức và quân nhân có quyền tham gia các tổ chức chính trị nhưng mọi sinh hoạt đảng phái trong mọi cơ quan hành chính và quân sự của nhà nước sẽ bị nghiêm cấm. Bộ máy hành chính, quân đội và công an phải là những công cụ phi chính trị, hoàn toàn độc lập với mọi chính đảng, tuyệt đối tôn trọng hiến pháp, tuyệt đối phục tùng mọi chính quyền dân cử. Quân đội và công an sẽ trở lại với sứ mạng cao cả là bảo vệ đất nước, giữ gìn trật tự an ninh, và do đó cần được tách rời hẳn khỏi mọi hoạt động kinh doanh. Các công ty hiện do quân đội và công an làm chủ sẽ được giải tư. Những người đang làm việc tại các công ty đó nếu muốn có thể được giải ngũ để tiếp tục công việc.
Quân đội sẽ được hiện đại hóa về trang bị và huấn luyện, đồng thời cũng sẽ được tinh giản quân số.
2.2. Thực hiện hòa giải và hòa hợp dân tộc
Một cố gắng phải bắt đầu ngay và tiếp tục trong nhiều năm là thực hiện đường lối hòa giải và hòa hợp dân tộc. Hòa giải và hòa hợp dân tộc là một quốc sách của giai đoạn chuyển tiếp.
Mọi chính trị phạm sẽ được trả tự do và phục hồi quyền công dân ngay tức khắc.
Mọi người vì lý do chính trị, vì các chính sách đánh tư sản, cải cách ruộng đất, hay vì đã từng là công chức quân nhân của miền Nam mà đã bị giam cầm, hạ nhục sẽ được phục hồi danh dự và sẽ được bồi thường thiệt hại ít nhất là một cách tượng trưng.
Nhà nước sẽ nhân danh sự liên tục quốc gia nhận lỗi về những sai lầm trong quá khứ, nhất là đối với những người đã chết oan dù ở trong hàng ngũ nào và trong giai đoạn nào.
Những người đã bị tịch thu tài sản sẽ được nhà nước nhận bồi hoàn, sự bồi hoàn thực sự sẽ được thi hành dần dần với thời gian theo khả năng kinh tế của nhà nước.
Một cơ quan đặc biệt, cấp bộ, sẽ được thành lập để thực hiện chính sách hòa giải dân tộc, đặc biệt là để nhận và giải quyết những hồ sơ khiếu nại và đòi bồi thường của dân chúng. Một ủy ban của quốc hội sẽ có trách nhiệm đảm bảo rằng mọi luật lệ và qui định không đi ngược với quốc sách hòa giải và hòa hợp dân tộc. Một hội đồng hòa giải và hòa hợp dân tộc, độc lập với chính quyền và gồm đại diện của các chính đảng, đại diện các tôn giáo, đại diện các sắc tộc và các nhân vật có uy tín thuộc xã hội dân sự sẽ được thành lập để giám sát việc thực hiện hòa giải và hòa hợp dân tộc.
Nhà
nước sẽ nghiêm cấm mọi hành động
trả thù báo oán và phân biệt đối xử. Mọi
người Việt
Việc
thực thi hòa giải và hòa hợp dân tộc sẽ cần
một thời gian rất dài. Mọi biện pháp của
nhà nước phải luôn luôn chứng tỏ thiện chí
muốn thực sự hàn gắn những đổ vỡ
do quá khứ để lại, để mọi
người Việt
Để chính sách hòa giải và hòa hợp dân tộc có nền tảng chính đáng và thêm sức mạnh, một đạo luật về hòa giải và hòa hợp dân tộc sẽ được soạn thảo để toàn dân biểu quyết qua trưng cầu dân ý.
2.3. Ban hành một hiến pháp mới cho
Cộng Hòa Việt
Hiến pháp này sẽ do một quốc hội lập hiến, cơ chế đầu tiên được bầu ra, biểu quyết. Hiến pháp này phù hợp với chế độ chính trị đã được chọn lựa và trình bày, và sẽ không được mang bất cứ một qui chiếu nào về một chủ nghĩa, một tôn giáo hay một chính đảng nào. Hiến pháp mới sẽ long trọng xác nhận những quyền tự do căn bản. Án tử hình sẽ được bãi bỏ vì nó phản văn minh và thực ra nó cũng không có cái hiệu lực mà sự dã man của nó có thể làm ta lầm tưởng. Sau khi hiến pháp mới đã biểu quyết xong, quốc hội lập pháp - có thể là ngay chính quốc hội lập hiến biểu quyết tự biến thành quốc hội lập pháp nếu hoàn cảnh cho phép - sẽ biểu quyết các bộ luật căn bản. Tinh thần chỉ đạo cho việc soạn thảo các bộ luật căn bản này là giản dị, sáng sủa, dễ hiểu và dễ tôn trọng trong bối cảnh đất nước. Các đạo luật đầu tiên không nhất thiết phải hoàn chỉnh. Điều quan trọng là đặt những nền tảng lành mạnh cho sinh hoạt quốc gia, các đạo luật sau đó sẽ được bổ túc thêm để càng ngày càng đầy đủ và hoàn chỉnh. Các đạo luật hiện hành sẽ được rà soát lại ; một số đạo luật mới có thể xuất phát từ các đạo luật hiện hành, sau khi đã loại bỏ các qui chiếu về chủ nghĩa xã hội và đảng cộng sản, và các điều khoản phản dân chủ hay trái ngược với các quyền tự do hiến định.
2.4. Bắt đầu đem tản quyền vào thực tế
Ngay sau đó cần đem tản quyền vào sinh hoạt chính trị. Điều này có nghĩa là cần một đạo luật tổ chức lãnh thổ qui định ranh giới của từng địa phương và một lịch trình bầu cử và thành lập các chính quyền địa phương. Nguyên tắc chỉ đạo là các vùng phải khá thuần nhất về mặt địa lý, giao thông, cấu tạo sắc tộc, chức năng kinh tế, và phải có diện tích và dân số đầy đủ để có thể là những thực thể tồn tại và phát triển được.
3. Những biện pháp văn hóa xã hội
Những vấn đề gay gắt nhất và cấp bách nhất đang đặt ra cho đất nước không phải là những vấn đề kinh tế mà là những vấn đề văn hóa xã hội.
3.1. Tăng cường trật tự an ninh
Việt
Luật pháp cần nghiêm minh chứ không cần phải khe khắt, và nhất là không cần phải hung bạo.
Mọi
người Việt
Luật pháp không rõ ràng cũng là một nguyên nhân đưa đến phạm pháp. Trong tương lai đất nước ta cần một luật pháp thật giản dị, thật dễ hiểu và dễ tôn trọng nhưng cũng rất nghiêm khắc với những sai phạm.
Chính
quyền hiện nay có rất nhiều công an, nhưng công an
được sử dụng trước hết vào
việc bảo vệ quyền lực của đảng
cộng sản thay vì bảo vệ trật tự an ninh,
để đàn áp những khát vọng tự do dân chủ
hơn là để đàn áp những tệ đoan xã
hội. Bởi vậy trong tương lai các cơ quan công
an tình báo, bảo vệ chính trị sẽ được
chuyển qua lực lượng bảo vệ trật
tự an ninh. Việc tăng cường trật tự an
ninh như vậy chỉ là một sự cải tổ
guồng máy an ninh. Sự cải tổ này không những
không tốn kém mà còn có thể tiết kiệm rất
nhiều cho ngân sách. Một chính quyền Việt
3.2. Khắc phục các tệ nạn xã hội
Chúng ta hiện đang chứng kiến một cuộc giằng co bất phân thắng bại giữa chính quyền cộng sản và các tổ chức buôn lậu được sự bao che của nhiều bộ phận của chính nhà nước. Về điểm này, một chính phủ đứng đắn phải vừa cảm thông vừa quả quyết. Cảm thông vì những người buôn lậu đã chỉ phản ứng lại một cách quản lý kinh tế không chấp nhận được của chính quyền và vì họ được sự hậu thuẫn của nhiều thành phần dân chúng. Cảm thông cũng vì hiện nay buôn lậu là nguồn sinh sống của rất nhiều người. Nhưng dầu thế nào đi nữa tệ buôn lậu bắt buộc phải chấm dứt vì nó là một thách thức đối với quốc gia, một mất mát lớn cho ngân sách và một cạnh tranh bất chính và nguy hiểm cho hàng nội địa. Chính quyền hiện tại không có khả năng để chấm dứt phong trào buôn lậu vì không có nổi hậu thuẫn cần thiết trong dân chúng. Chỉ có một chính quyền có uy tín, được toàn dân chấp nhận và tin tưởng là đứng đắn và có khả năng đưa đất nước đi lên mới có thể thuyết phục được quần chúng rằng chấm dứt phong trào buôn lậu là điều có ích cho mọi người, và nhờ đó mới cô lập được các tổ chức buôn lậu. Chính sách cần có là trước hết dẹp tan các tổ chức buôn lậu qui mô đồng thời nhìn nhận một hình thức mậu dịch biên giới tầm vóc nhỏ và có kiểm soát. Mục đích của giai đoạn đầu chưa phải là dẹp hẳn buôn lậu mà là làm cho các tổ chức lớn tan vỡ thành những nhóm nhỏ có thể chế ngự được. Sau đó thuế đánh vào mậu dịch biên giới sẽ tăng dần lên song song với các biện pháp kiểm soát càng ngày càng chặt chẽ hơn, để sau một thời gian chừng năm năm việc trao đổi qua biên giới trở thành bình thường.
Tham nhũng là bệnh ung thư đối với sinh hoạt kinh tế. Không dẹp được tham nhũng thì bất cứ chính sách kinh tế nào, dù hoàn chỉnh đến đâu cũng sẽ thất bại. Tệ tham nhũng ngày nay đã đạt tới một mức độ khó tưởng tượng. Nguyên nhân chính của tham nhũng trước hết là chính bản chất của chế độ độc tài toàn trị trong đó việc bổ nhiệm và thay thế các quan chức hoàn toàn không tùy thuộc vào quần chúng và dư luận. Sau đó là guồng máy nhà nước áp đảo và kềnh càng, là luật lệ rườm rà, mâu thuẫn cho phép những giải thích chủ quan, thiên vị, tùy tiện. Tham nhũng là lợi dụng công quyền cho lợi ích cá nhân, do đó muốn chống tham nhũng trước hết phải giảm trọng lượng của quyền lực nhà nước, nghĩa là phải thay thế guồng máy nhà nước nặng nề và toàn quyền bằng một nhà nước nhẹ và quyền lực giới hạn. Sau đó cần một luật pháp giản dị, minh bạch khiến người dân biết chắc chắn những gì mình có thể làm và những gì mình không được làm và không còn là những con tin của các quan chức nhà nước.
Một nguyên nhân quan trọng khác là sự cấu kết và bao che giữa các đảng viên cộng sản với nhau. Chính quyền cộng sản đã thú nhận là họ không chống được tham nhũng, nhưng điều họ chưa chịu thú nhận là chính đảng cộng sản là một nguyên nhân của tình trạng tham nhũng, do đó tệ tham nhũng sẽ chỉ khắc phục được khi đảng cộng sản không còn độc quyền chính trị.
Chống tham nhũng cũng như chống buôn lậu cần phải có quyết tâm nhưng cũng cần có lòng tin và hậu thuẫn của toàn dân. Một trong những đồng minh của ta trong trận chiến cam go này là tự do ngôn luận. Trong một chế độ thực sự tự do, nạn tham nhũng và hà hiếp dân chúng nếu không bị dẹp hẳn thì cũng phải rút xuống ở một mức độ thấp. Sự tố cáo của những người công dân tự do biết rõ mọi quyền của mình là vũ khí chống tham nhũng hiệu lực nhất.
Mọi sáng kiến sẽ được hoan nghênh để tranh thủ sự hưởng ứng tích cực của toàn dân vào cố gắng quốc gia này.
3.3. Bãi bỏ hoàn toàn mọi chính sách và biện pháp kiểm duyệt
Hiến
pháp mới phải long trọng nhìn nhận quyền tự
do sáng tác và phát hành sách báo và văn hóa phẩm, và cấm
chỉ mọi đạo luật theo chiều hướng
kiểm duyệt. Trong nước Việt
3.4. Bảo đảm sự khách quan của giáo dục và một trình độ văn hóa tối thiểu cho mọi công dân
Sẽ không có vấn đề nhà nước áp đặt sách giáo khoa chính thức. Quyền sáng tác sách giáo khoa sẽ không bị giới hạn và quyền chọn sách giáo khoa hoàn toàn thuộc các nhà giáo. Nhưng một định chế độc lập với chính quyền, xuất phát từ các nhà giáo, sẽ soạn thảo ra những sách giáo khoa đầu tiên, và sau đó có thẩm quyền giới thiệu, nhưng không áp đặt, với các nhà giáo những sách nào có phẩm chất đầy đủ để có thể được dùng làm sách giảng dạy. Giáo dục là một đầu tư rất tốn kém của đất nước vì vậy nùó phải thuần túy hướng về mục tiêu truyền bá kiến thức và mở mang trí tuệ chứ không thể bị lợi dụng cho những tuyên truyền một chi)ều.
Một chú trọng đặc biệt dành cho việc giảng dạy Việt văn. Đó là điều mà ta không thể tiết kiệm được bởi vì một trình độ văn hóa tối thiểu và một khả năng truyền thông tối thiểu vừa là điều kiện không có không được cho phát triển kinh tế, vừa là một điều kiện cần thiết cho sự ổn vững của xã hội, cho hòa bình giữa những con người.
Từ nhiều năm nay chính quyền cộng sản hầu như đã bỏ rơi hoàn toàn mọi cố gắng về giáo dục. Chúng ta đã mất đi rất nhiều học sinh và phẩm chất của giáo dục ở mọi cấp đã sút giảm trầm trọng, nhất là từ khi chế độ cộng sản thực hiện chính sách kinh tế thị trường hoang dại. Phải thi hành cưỡng bách giáo dục và giáo dục miễn phí ít nhất tới hết lớp 9. Rất có thể là ngân sách sẽ không cho phép tuyển dụng đủ số giáo chức cần có, trong trường hợp này chúng ta cần phát động một phong trào liên đới quốc gia về văn hóa, sinh viên tiếp tay dạy học sinh, lớp trên tiếp tay dạy lớp dưới trong tinh thần tình nguyện hay với thù lao tượng trưng. Cũng cần lưu ý rằng tình trạng bi đát của ngành giáo dục hiện nay không khó khắc phục. Sự xuống cấp của giáo dục hiện nay phần chính do chính sách của nhà nước cộng sản. Giáo dục bị xem là dịch vụ kiếm tiền cho nhà nước thay vì một đầu tư vào tương lai. Nhà nước cộng sản cũng không phân biệt giáo dục với tuyên truyền. Học sinh bị nhồi sọ những kiến thức mà cả người dạy lẫn người học đều biết là sai và vô ích. Thêm vào đó sự bế tắc của kinh tế cũng như sự băng hoại của xã hội khiến cho thanh thiếu niên và phụ huynh không biết học để làm gì.
3.5. Cải thiện môi trường sinh sống và danh lam thắng cảnh
Chúng ta là một quốc gia đã bị quá nhiều tàn phá, do đó chúng ta phải gìn giữ và bảo trì cẩn trọng các di tích lịch sử và các danh lam thắng cảnh. Đó là những tài sản quí báu, những nguồn tự hào và là những gạch nối gắn bó người Vi_ệt Nam với nhau. Việc trùng tu các di tích này sẽ không tốn kém lắm vì số lượng ít ỏi, và cũng có thể không tốn kém gì hết cho nhà nước. Chúng ta sẽ cho đấu thầu quyền khai thác và nghĩa vụ bảo trì một số di tích và thắng cảnh có giá trị du lịch cho các công ty tư nhân, sẽ giao phó một số di tích có tính tôn giáo cho các giáo hội. Mặt khác cũng cần qui định và thực hiện nghiêm minh những tiêu chuẩn về xây dựng để ngăn chặn việc xây cất thiếu an toàn hoặc xô bồ làm hại cảnh quan. Du lịch sẽ là một sinh hoạt kinh tế quan trọng và chúng ta khó hình dung kỹ nghệ du lịch có thể thành công nếu đất nước ta không đẹp.
Cố gắng văn hóa này gắn liền với một kế hoạch bảo vệ môi sinh trong địa hạt kinh tế. Chính sách đánh bắt vô tổ chức và vô trách nhiệm hiện nay đã làm suy giảm trầm trọng nguồn hải sản của ta. Chúng ta cần có ngay những qui định giản dị, minh bạch và được áp dụng triệt để nhằm cứu vùng biển và cứu nguồn hải sản. Phong trào phá rừng bán gỗ bừa bãi - vẫn còn tiếp tục - đang có cơ nguy biến nước ta thành cằn cỗi ; phong trào này phải được chặn đứng ngay tức khắc. Việc phục hồi lại cây rừng vừa cần nhiều vốn lại vừa cần sự bảo vệ và chăm sóc đều đặn cho nên có thể ngân sách nhà nước không cáng đáng nổi. Cần nghiên cứu giải pháp giao khoán từng vùng rừng, từng khu rừng cho các công ty tư nhân phục hồi và khai thác, với những quyền lợi và những cam kết rõ rệt.
Song song với cố gắng phát triển công nghiệp cũng phải có những qui định rõ ràng về cách xử lý các loại phế liệu.
3.6. Giữ đất của ông cha cho con cháu
Từ nhiều năm nay, chính quyền cộng sản đã làm ngơ để nhiều vùng đất có giá trị chiến lược lọt vào tay người ngoại quốc. Việc mua bán đất này, nhiều khi được thực hiện qua trung gian của những người Việt cho mượn tên đứng làm chủ, là một mất mát lớn cho đất nước. Chúng ta quá đông dân và có quá ít đất đai, chúng ta phải gìn giữ cẩn trọng từng tấc đất của cha ông để lại.
Cần duyệt xét lại những sang nhượng đất đai để chặn đứng vụ bán đất mờ ám cho người ngoại quốc. Một biện pháp vừa dung hòa được nhu cầu thu hút tư bản vừa giữ được đất Việt cho người Việt là không những cho phép mà còn khuyến khích người Việt định cư ở nước ngoài mua nhà và đất tại Việt Nam. Đó cũng là biện pháp để gắn bó người Việt hải ngoại và quê hương.
Những đất đai chuyển nhượng bất chính sẽ bị thu hồi, trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị tịch thu không bồi hoàn.
4. Những biện pháp kinh tế
Về mặt kinh tế việc đầu tiên mà một chính quyền đứng đắn phải làm là chấm dứt lối cai trị bằng nghị quyết, thông cáo, quyết định, chỉ thị và thay vào đó bằng những luật lệ rõ ràng, minh bạch và ổn vững. Một bộ luật kinh doanh là điều không thể thiếu và cũng không thể đợi. Đồng thời chúng ta cần tập trung cố gắng quốc gia vào những vấn đề cấp bách.
4.1. Giải tư đại bộ phận các xí nghiệp quốc doanh và tư hữu hóa ruộng đất
Nhà nước không có chức năng làm xe đạp, bán quần áo, mở công ty du lịch và cửa hàng ăn uống, quản lý khách sạn và vũ trường. Những công ty quốc doanh, nông trường quốc doanh làm mất tinh thần chấp nhận rủi ro, làm trì trệ các sáng kiến và làm mất tinh thần trách nhiệm. Chúng ta coi tư doanh là nền tảng của kinh tế quốc gia, do đó giải tư các xí nghiệp quốc doanh và tư hữu hóa ruộng đất là một chính sách cốt lõi của giai đoạn chuyển tiếp. Kinh nghiệm của các nước chuyển hóa về kinh tế thị trường cho thấy việc giải tư phải được thực hiện trong một thời gian thật ngắn để tránh tệ nạn đầu cơ, tẩu tán tài sản quốc gia, làm xuống cấp các xí nghiệp cần giải tư.
Chúng ta sẽ giải tư tức khắc tất cả mọi công ty, xí nghiệp quốc doanh có thể giải tư được để đem lại cho kinh tế một sinh lực mới.
Chúng ta sẽ xúc tiến ngay việc tư hữu hóa ruộng đất theo nguyên tắc trả quyền sở hữu lại cho những người đang canh tác trên đất của mình, tùy trường hợp cấp không hoặc bán lại cho nông dân những đất đai đang được nhà nước giao phó. Việc tư hữu hóa nông nghiệp đặt ra nhiều vấn đề phức tạp về cả hai mặt kỹ thuật lẫn tình cảm, thí dụ như trường hợp của những người đã bị truất hữu một cách oan ức trước đây, nên cần có một chính sách rất thận trọng.
Nguyên tắc chỉ đạo của chính sách giải tư và tư hữu hóa là những gì tư nhân có thể làm được nhà nước sẽ không làm. Chính sách này sẽ phải hoàn tất về cơ bản sau hai năm cho công nghiệp và sau năm năm cho nông nghiệp.
4.2. Khuyến khích tối đa đầu tư kể cả đầu tư từ nước ngoài
Bãi
bỏ từng bước các luật đầu tư
hiện nay vì chúng còn quá gò bó và vì chúng dành cho người
ngoại quốc những quyền mà người Việt
Nam không có, chúng còn chia rẽ người trong nước
với người sống ở nước ngoài. Trong
tương lai người đầu tư nước
ngoài sẽ có tất cả mọi quyền hạn mà
họ đang có và sẽ có nhiều tự do hơn
hiện nay nhưng sẽ không thể có những quyền
mà người Việt
4.3. Đẩy mạnh sự phát triển của thị trường nội địa
Chúng
ta sẽ lấy thị trường trong nước làm bàn
đạp để tiến lên. Với 80 triệu dân,
nước ta là một thị trường rất lớn
và sự trao đổi giữa những người
Việt
Phát triển thị trường nội địa phải đi song hành với phát triển kinh doanh nội địa. Chúng ta không có những nhà tư bản lớn cho nên cần tích cực thúc đẩy, nâng đỡ và khuyến khích các xí nghiệp cá nhân và các công ty tầm cỡ nhỏ, giúp họ phát đạt và gia tăng tầm vóc, dần dần trở thành những nhà tư bản lớn.
Một bắt buộc khẩn cấp của chính sách phát triển thị trường nội địa là phải tu sửa và tăng cường hệ thống đường giao thông và truyền thông, các phương tiện chuyên chở và truyền tin.
4.4. Dồn cố gắng cho hai công trình giao thông chiến lược
Hai công trình lớn mà chúng ta phải bắt đầu ngay và phải tiếp tục trong nhiều năm, qua nhiều giai đoạn, là công trình hiện đại hóa và mở rộng theo đúng tiêu chuẩn quốc tế đường xe lửa Thống Nhất và công trình xây dựng hai tuyến xa lộ Bắc Nam dọc theo bờ biển và trong đất liền. Đây là những công trình vừa tối cần thiết cho các hoạt động kinh tế, vừa cụ thể hóa sự thống nhất của đất nước, lại vừa tạo nhiều công ăn việc làm trên khắp lãnh thổ. Những dự kiến hiện nay cho hai công trình này còn ở mức rất thấp so với nhu cầu của nước ta mà phần lớn sinh hoạt tập trung dọc theo hai trục giao thông này. Mở rộng và hiện đại hóa hai công trình này cũng là điều cần thiết cho dự án xây dựng và khai thác cảng Cam Ranh, một dự án trọng điểm mà ta sẽ tiến hành mạnh mẽ trong nhiều năm để đem lại sức mạnh kinh tế cho cả nước và cho miền Trung, miền nhiều triển vọng nhất của đất nước do vị trí bờ biển nhưng hiện nay là vùng kém mở mang nhất.
5. Những nguồn tài trợ cố gắng phục hưng
Một chương trình phục hưng dù khiêm nhường đến đâu cũng đòi hỏi rất nhiều chi phí. Chúng ta sẽ gặp nhiều khó khăn, nhưng chúng ta cũng sẽ có những nguồn tài trợ.
Trước
hết là chấm dứt những phí phạm do chính
quyền cộng sản tạo ra mà phí phạm lớn
nhất là do chính Đảng Cộng Sản Việt
Nguồn tài trợ thứ hai là do sự tiết giảm ngân sách an ninh quốc phòng. Chúng ta không có ý đồ chinh phục nước nào và ngược lại cũng không còn lo ngại bị chinh phục bằng quân sự. Sự phòng vệ các vùng biển và hải đảo cũng không cần đến một lục quân đông đảo như ngày nay mà cần một quân đội cơ giới tinh nhuệ. Guồng máy công an gần nửa triệu người của nhà nước cộng sản trước hết nhằm đàn áp những nguyện vọng dân chủ. Một nhà nước dân chủ thực sự có thể giảm một phần quan trọng chi phí mà còn tăng cường được khả năng bảo vệ lãnh thổ và duy trì trật tự an ninh.
Nguồn tài trợ thứ ba là do sự giải tư các xí nghiệp quốc doanh. Như đã trình bày ở phần trên, mục đích chính của chính sách giải tư là hợp lý hóa và lành mạnh hóa sinh hoạt kinh tế. Tuy vậy chương trình giải tư cũng sẽ đem lại một tài khoản quan trọng.
Nguồn tài trợ thứ tư do sự đóng góp tích cực hơn của cộng đồng Việt Nam hải ngoại hơn hai triệu người sau khi một chế độ dân chủ thực sự, phù hợp với nguyện vọng sâu xa của đồng bào hải ngoại đã được thiết lập. Khối người Việt hải ngoại, với trên hai triệu người, phần lớn định cư tại các nước phát triển và một lợi tức thường niên không dưới 30 tỷ USD có khả năng tiết kiệm 10 tỷ USD mỗi năm. Nhưng cộng đồng người Việt hải ngoại không những chỉ là nguồn đầu tư mà còn có thể có những đóng góp quan trọng khác về văn hóa, khoa học và kỹ thuật. Một khi quan hệ với trong nước đã được bình thường hóa, cộng đồng người Việt hải ngoại sẽ là một đòn bẩy lớn cho cố gắng phát triển đất nước.
Nhưng nguồn tài trợ quan trọng nhất và càng ngày càng dồi dào hơn là do chính sự phát triển của kinh tế. Hiện nay rất nhiều ngành nghề bị tê liệt, rất nhiều tài năng bị triệt tiêu do sự cấm cản hay sách nhiễu của chính quyền cộng sản. Trả lại tự do kinh doanh thực sự cho dân chúng là ta đã khai thông được nhiều sinh lực mới và có thể chờ đợi những đóng góp mới. Chính sách kinh tế đứng đắn và lương thiện của ta cũng sẽ có khả năng động viên nguồn tài chính còn lại trong nhân dân. Không có sức mạnh nào lớn hơn sức mạnh mà chúng ta sẽ có nhờ giải tỏa và động viên sinh lực của một dân tộc gần 80 triệu người cần mẫn. Chúng ta có quyền chờ đợi những thành quả nhanh chóng và to lớn.
6. Chuyển tiếp về dân chủ sẽ thành công, đất nước sẽ vươn lên
Chúng ta có quyền hy vọng và lạc quan. Đất nước ta tuy có vấp ngã nhưng vẫn còn khả năng đứng dậy và đi tới.
Chúng ta không cần trông đợi ở một phép mầu hay một ân huệ nào cả. Phép mầu ấy chúng ta có thể tự tạo ra cho mình, ân huệ ấy chúng ta có thể tự ban cho mình một cách giản dị.
Bình thường hóa quan hệ giữa
người Việt
VIII. Vì đất nước hôm
nay và ngày mai: chung một giấc mơ Việt
Nước
Việt
Bài học lớn nhất của nửa sau thế kỷ hai mươi này là một dân tộc muốn vươn lên chỉ cần hai yếu tố : những con người cần mẫn và đồng thuận dân tộc. Chúng ta là một dân tộc đông đảo, con người của ta thông minh và cần mẫn, địa lý của ta thuận lợi, chúng ta lại đang tiến tới đồng thuận dân tộc. Chúng ta có quyền lấy một lạc quan lịch sử làm hành trang cho cuộc hành trình về tương lai.
Chúng ta cũng có quyền lạc quan vì cuộc đấu tranh của ta trong sáng, đó là cuộc đấu tranh để đẩy lui sự tồi dở và sự gian trá, để tôn vinh mọi người, tôn vinh quyền làm người và quyền được hưởng hạnh phúc như một dân tộc lớn mà dân tộc ta rất xứng đáng để có.
Dân
tộc Việt
Thử
thách trước mặt chúng ta rất lớn, nhưng hy
vọng thôi thúc chúng ta còn lớn hơn. Đằng sau
những trở ngại là cả một tương lai
rực sáng. Chế độ độc tài này sẽ là
chế độ độc tài cuối cùng tại Việt
Chúng
ta đã hiểu bằng máu và nước mắt và đã
chấp nhận trong da thịt những giá trị giản
dị nhưng mầu nhiệm như tự do, dân chủ,
hòa bình, công lý, bao dung, cố gắng. Chúng ta đã nhuần
thấm tình dân tộc nghĩa đồng bào trong sự
tủi nhục chung vì thua kém. Chúng ta đã thấy rõ ràng
rằng tất cả mọi người Việt
Chúng ta hãy cùng nhau cất lên chung một lời nguyền.
Nước
Việt
Làm
người Việt
Thế giới đã biết đến Việt Nam như là nạn nhân của hận thù và chia rẽ, của óc độc quyền lẽ phải thì thế giới sẽ phải biết đến Việt Nam sau này như là vùng đất của sự bao dung, như là một mẫu mực thành công của tình anh em tìm lại, của sự hồi sinh từ hoang tàn và đổ nát.
Đó là lý tưởng của thời
đại chúng ta. Đó là gia tài mà chúng ta sẽ để
lại cho các thế hệ sau. Đó là giấc mơ
Việt